Volgend artikel

Beeldreportage

PROEFTUIN RUWAARD OSS

Wat wil ik? Wat kan ik? Wie heb ik daarbij nodig?

7 minuten leestijd

In Oss staat wijkbeheerder Ad van Workum van BrabantWonen er niet meer alleen voor, als een van de huurders hulp nodig heeft. Dankzij Proeftuin Ruwaard kan hij een multidisciplinair overleg (MDO) bijeenroepen, net als de andere professionals die hierin participeren. De cliënt is er altijd zelf bij. Ter plekke wordt afgesproken wie wat doet. ‘Op die manier zijn al bijna 300 mensen geholpen.’ Om te leren over deze aanpak komen ook andere corporaties en gemeenten naar Oss.

Ruwaard is de grootste wijk van Oss. Ruim opgezet, veel groen en een sterke sociale structuur. Maar ook veel werkloosheid, verslaving, eenzaamheid en huiselijk geweld. De gemeente besloot in 2015 van deze wijk een proeftuin te maken voor de decentralisatie in het sociale domein.

Daarbij zijn steeds meer schotten tussen de aanbieders van zorg en welzijn weggehaald. Organisaties die – na goedkeuring door de gemeente – meedoen, stoppen een deel van hun budget in één pot. Uit deze lump sum worden alle activiteiten in Ruwaard betaald.

Organisaties die – na goedkeuring door de gemeente – meedoen, stoppen een deel van hun budget in één pot

‘Daardoor heb je geen perverse prikkels meer’, zegt kwartiermaker Bart Bakker. ‘Instanties worden niet langer betaald naar rato van het aantal cliënten of zorghandelingen. Wij kijken alleen naar het belang van de cliënt. Daardoor is er ook meer aandacht voor preventie.’

Eén plan
Vroeger moesten mensen voor elk probleem naar een aparte instantie: huisarts, wijkagent, school, psycholoog, corporatie, sociaal werker of verslavingsdeskundige. Nu zitten die bij hen aan tafel en beraadslagen ze over één plan, waarbij de bewoner steevast drie vragen krijgt voorgelegd: ‘wat wil ik, wat kan ik en wie heb ik daarbij nodig?’

Foto: Bart van Dieken

Sinds 2015 is Ruwaard, een woonwijk in Oss, proeftuin voor de decentralisatie in het sociale domein. Ad van Workum, wijkbeheerder van BrabantWonen (op de foto rechts) en deelnemer van het eerste uur: ‘Vroeger voelde ik me een eenling in de wijk, nu heb ik een heel team om me heen.’

In een multidisciplinair overleg praten hulpverleners met de cliënt over een oplossing voor hun probleem. Kwartiermaker Bart Bakker (op de foto links): ‘Tegenwoordig hebben we één plan per cliënt. De ene keer zitten we met vijf mensen om tafel, de andere keer met vijftien, afhankelijk van welke expertise nodig is.’

Ad van Workum, wijkbeheerder van BrabantWonen en deelnemer van het eerste uur: ‘Vroeger voelde ik me een eenling in de wijk, nu heb ik een heel team om me heen. Vóór de proeftuin moest ik achter instanties aan als ik iets gedaan wilde krijgen. Als ik drie weken later informeerde, was er vaak nog niets gebeurd. Bij sommige hulpverleners kwam ik nooit binnen, zoals de GGZ. Nu kan ik ze bellen en schuiven ze morgen aan.’

Overdosis pillen
Van Workum vertelt het verhaal over een ontruiming wegens huurachterstand. Hij stond met de deurwaarder op de stoep, maar er werd niet opengedaan en de politie was al gebeld om toegang tot de woning te verschaffen. Toen hij door het raam keek, zag Van Workum de bewoner in een verdachte houding op de bank liggen. Die bleek een overdosis pillen te hebben geslikt. De ambulance kwam net op tijd.

Van Workum: ‘Ik heb de deurwaarder weggestuurd en er een proeftuincasus van gemaakt. Een week later zat ik met zeven mensen aan tafel. De alleenstaande man van bijna 60 bleek gokverslaafd, had schulden en geen uitkering meer.

Tijdens het multidisciplinair overleg hebben we een uitkering, schuldhulpverlening, bewindvoerder en dagbesteding geregeld. Ik zoek nu een kleinere en goedkopere woning voor hem. De man heeft weer zin in het leven, omdat we meedenken. Hij is al bezig zijn huidige woning in de oude staat te brengen.’

Foto: Bart van Dieken

In zulke gevallen geeft Van Workum aan zijn collega’s van de afdeling Klant en Wonen door wat voor soort woning hij nodig heeft. ‘Als wij in het MDO vaststellen dat iemand urgent is, is dat ook voor mijn organisatie een gegeven. Ik krijg een seintje zodra een geschikte woning vrijkomt.’

Betekent dit dat BrabantWonen de regels opzij zet? Van Workum: ‘We gaan er een beetje omheen, maar er niet tegenin. Alle normale huurvoorwaarden blijven van kracht, zoals voldoende woonjaren en de inkomenstoets. Ik doe niets in het geheim. Alles wat ik doe, kan in de krant.’

Weerstanden overwinnen
Van deze casus heeft hij geleerd dat hij nooit meer zijn handtekening onder een ontruimingsbevel zet zonder eerst met de bewoner te hebben gesproken. Bij collega’s moet hij soms weerstanden overwinnen. Medewerkers van de afdeling Incasso of Technisch beheer zijn minder geneigd af te wijken van de gangbare regels.

Zo kreeg een weduwe die haar eengezinswoning moest inruilen voor een seniorenwoning, een rekening voorgeschoteld van 15.000 euro voor herstelwerkzaamheden. Van Workum: ‘Ze kon dat onmogelijk opbrengen en zat al tot haar nek in de problemen. Ik heb er een proeftuincasus van gemaakt met als resultaat dat cliënten van de dagbesteding haar woning nu opknappen.’

Foto: Bart van Dieken

Sonja Haven (op de foto rechts) op bezoek bij de familie Blom. Haven is coördinator Vrijwilligers en activiteiten bij BrabantZorg en houdt kantoor in een serviceflat voor 50-plussers van BrabantWonen.

Mevrouw Blom, op de foto in het midden, heeft samen met haar man een andere woning gekregen die beter bij hun situatie past, dankzij ingrijpen van Haven en Van Workum.

Sonja Haven is coördinator Vrijwilligers en activiteiten bij BrabantZorg. Zij werkt al 25 jaar in Ruwaard en houdt kantoor in een serviceflat voor 50-plussers van BrabantWonen. ‘De meeste bewoners hebben een rugzakje’, zegt Haven. ‘Ze wonen hier zelfstandig, maar kunnen gebruikmaken van voorzieningen en meedoen aan activiteiten. Ik hoor en zie veel.’

‘Vóór de proeftuin werkte ik nauwelijks samen met andere organisaties. Ik dropte een probleem als het niet op mijn terrein lag. Nu bepalen we in onderling overleg wat voor elke situatie de beste oplossing is. Je ziet nu al dat bewoners daardoor minder gauw een beroep doen op medische hulp.’

Huilend in de hal
Zo kan verandering van woonsituatie een oplossing zijn voor fysieke en psychische problemen. Haven werkt nauw samen met BrabantWonen, die een deel van haar uren vergoedt: ‘Zij zijn er voor de stenen en wij voor de zorg.’ Ze vertelt over het echtpaar Blom, dat in de serviceflat eerst apart woonde en later bij elkaar introk. Dat ging al gauw mis. Mevrouw Blom was in behandeling bij de GGZ, die haar aanraadde een jonge hond te nemen tegen de eenzaamheid.

Een jonge hond tegen de eenzaamheid pakte niet goed uit in de kleine bovenwoning

Dat pakte niet goed uit in de kleine bovenwoning. De spanningen tussen man en vrouw liepen hoog op. Bovendien kregen ze ruzie met verschillende buren die hoorndol werden van het geblaf. Toen Sonja Haven mevrouw Blom huilend in de hal aantrof, omdat haar man haar de deur uitgezet had, greep ze direct in.

Tijdens een proeftuinsessie werd besloten een andere woning te zoeken. Samen met het echtpaar regelde Ad van Workum dat ze hiervoor in aanmerking kwamen. Nu wonen ze op de begane grond en hebben één kamer meer. Van Workum: ‘Ze voldeden aan de eisen van woonduur, maar zonder proeftuin had het langer geduurd.’

Willekeur?
Leidt deze aanpak niet tot willekeur? ‘Daar was ik in het begin wel bang voor’, zegt sociaal werker Robert Jans, trekker van een sociaal wijkteam in Oss-west en deelnemer aan de Proeftuin. ‘Waarom krijgt de één direct een ander huis en moet de ander twee jaar wachten? Maar toen ik zag hoe het in de praktijk werkte, was ik om.’

‘Vroeger moesten mijn cliënten maanden wachten op een intake bij de verslavingszorg of GGZ. Als ik nu te maken heb met een verward persoon, zit er volgende week een psycholoog of psychiater aan tafel. Die is deskundig, wij niet. Tijdens het overleg brengen we alle problemen in kaart en wegen af wat de beste oplossing is. ’

Foto: Bart van Dieken

Anton Burgers, beheerder en Trudy van Lent, gastvrouw in Ons Huis in de Wijk

In de huiskamer van Ruwaard is iedereen welkom

De een komt naar Ons Huis in de Wijk voor een activiteit, de ander voor de gezelligheid of om gewoon zijn krantje te lezen. 

Initiatiefnemer en beheerder Anton Burgers : ‘Ik ben vier jaar geleden werkloos geworden en ging op zoek naar activiteiten in de wijk. Veel meer dan een clubje breiende dames vond ik niet. Ik ben begonnen met een wandel- en eetgroepje, maar miste nog een ruimte. Toen ik van de Proeftuin hoorde, heb ik daar aangeklopt. Daarna is de bal gaan rollen.’

Mits de wijk er wat aan heeft
De gemeente stelde gratis een voormalig schoolgebouw ter beschikking, dat op de nominatie stond voor sloop. ‘Iedereen die iets wil doen, kan hier gratis terecht, mits de wijk er ook wat aan heeft. Dat is het verschil met het wijkcentrum, waar je voor elke activiteit een zaaltje moet huren en voor elke kop koffie moet betalen.’

Gastvrouw Trudy van Lent wordt net als Anton Burgers betaald voor haar werk in ‘Ons Huis’. Zij begon met behoud van uitkering, die nu door de gemeente is omgezet in loon. ‘We hebben veel vaste bezoekers, maar er komen elke dag ook nieuwe mensen. Iedereen is welkom.’ 

Kwartiermaker Bart Bakker: ‘In de oude situatie had een cliënt te maken met verschillende behandelplannen en kon hij ook gaan shoppen bij verschillende instanties. Dat geeft veel ruis. Nu hebben we één plan per cliënt. De ene keer zitten we met vijf mensen om tafel, de andere keer met vijftien, afhankelijk van welke expertise nodig is.

We hebben geen toverstokje waarmee we bij wijze van spreken 100 woningen kunnen regelen. Maar uit de evaluatie van 50 praktijkvoorbeelden blijkt wel dat de wijk veel beter scoort op het welzijn van de bewoners. Bovendien besparen we de samenleving veel kosten, omdat mensen bijvoorbeeld minder gauw naar de huisarts gaan.’

Foto: Bart van Dieken
Foto: Bart van Dieken
Foto: Bart van Dieken

Leersessies
Eens in de twee weken houdt de Proeftuin een leersessie in het wijkcentrum. Daar zijn medewerkers van alle deelnemende en belangstellende organisaties welkom en worden geanonimiseerd ervaringen uitgewisseld. Nog steeds sluiten nieuwe organisaties zich aan.

De verslavingszorg, GGZ en daklozenopvang zitten wel aan tafel, maar doen nog niet mee aan de lump sum. Bakker hoopt dat dit de volgende stap is. De gemeente overweegt de proeftuin-aanpak naar andere wijken uit te breiden. En andere corporaties en gemeenten komen naar Oss om te leren over deze aanpak.

tekst: simon kooistra, foto's: bart van dieken