Volgend artikel
Aedes-Magazine editie 1-2020

Interview

‘WONEN, WELZIJN EN ZORG MOETEN SAMEN AAN TAFEL’

Hans Adriani, Taskforce Wonen en Zorg

6 minuten leestijd

In 2040 telt Nederland ongeveer 2,5 miljoen 75-plussers. Om hen straks zo lang mogelijk zelfstandig te laten wonen, moeten we nu al nadenken over geschikte woonvormen met voldoende zorg. Dat zegt Hans Adriani, voorzitter van de nieuwe Taskforce Wonen en Zorg. ‘Bij wonen en zorg wijst men nu nog vooral naar de zorginstelling. Maar alles begint bij geschikte woningen voor ouderen of andere kwetsbare groepen. Daar bouw je vervolgens de zorginfrastructuur omheen.’

In de afgelopen jaren groeide bij zowel corporaties als zorginstellingen volgens Adriani de behoefte aan een gemeentelijke regierol in wonen en zorg. Tegelijk constateerde het ministerie van VWS onbekendheid bij gemeenten met de mogelijkheden van het programma Langer Thuis. ‘Dit alles vroeg om versnelling op lokaal niveau’, aldus de Nieuwegeinse wethouder.

‘Gemeenten, corporaties en zorginstellingen moeten samen aan tafel, zodat een beeld ontstaat van de opgave in elke gemeente. Vorig najaar zaten VNG, Actiz en Aedes aan tafel met BZK en VWS om die versnelling vorm te geven. Daaruit is de Taskforce Wonen en Zorg ontstaan.’

Ambassadeurs en werksessies
De taskforce is nu een netwerk van 40 ambassadeurs aan het opbouwen. Mensen met veel praktijkervaring in het integreren van wonen en zorg kunnen zich daarvoor melden. Dat kunnen wethouders zijn, maar ook corporatiedirecteuren of zorgbestuurders. De komende jaren wil de taskforce samen met die ambassadeurs bestuurlijke bijeenkomsten organiseren en in gemeenten het gesprek over dit onderwerp voeden met inspirerende voorbeelden en geleerde lessen.

‘Tegen corporatiebestuurders zou ik zeggen: neem zelf het initiatief!’

Via de taskforce is het Ondersteuningsteam Wonen en Zorg beschikbaar om lokaal te helpen bij het oplossen van een concreet vraagstuk. En voor taaie vraagstukken die op nationaal niveau om een oplossing vragen gaat de taskforce werksessies organiseren. Zoals nu bijvoorbeeld voor het vraagstuk: wie betaalt een ontmoetingsruimte in de wijk. Het uiteindelijke doel is dat alle gemeenten straks een geïntegreerde visie op wonen, welzijn en zorg hebben en geïntegreerde prestatieafspraken.

Vooruitstrevend
Adriani’s eigen gemeente Nieuwegein geldt als vooruitstrevend in de samenhang tussen wonen en zorg. ‘Meteen nadat ik in 2012 wethouder werd, heb ik dit thema op de politieke agenda gezet. Tijdens het eerste overleg aan mijn tafel moesten de beleidsadviseur Wonen en de beleidsadviseur WMO zich eerst aan elkaar voorstellen.’

‘Niet alleen in gemeentehuizen, maar ook bij het Rijk zitten nog veel schotten tussen woonbeleid en zorgbeleid. En in het veld weet de corporatie vaak met moeite de zorginstelling te vinden. Laat staan het zorgkantoor, toch een belangrijke financier in dit verhaal. Er is dus nog een wereld te winnen.’

Wat heeft u als wethouder gedaan om die schotten te doorbreken?

‘De Woonvisie in 2015 was het startschot om samen met de stad mogelijke bouwlocaties in beeld te brengen. Wij zitten ingeklemd tussen drie snelwegen, dus de ruimte is beperkt. We kwamen uit op 67 locaties. Vervolgens hebben we cirkels getekend van 400 meter rondom clusters van voorzieningen, dus winkelcentra, gezondheidscentra. De rollatorafstand, zeg maar.’

Foto: Ilco Kemmere

DE KERSVERSE VOORZITTER

Hans Adriani (50) is sinds 2012 wethouder in de gemeente Nieuwegein. In zijn portefeuille komen de thema’s wonen en zorg samen. Daarnaast is hij lid van de Commissie Ruimte, Wonen en Mobiliteit bij de VNG. Vóór 2012 werkte Adriani onder meer voor de Alliantie en was hij ondernemer in het woningbeheer. 

‘We hebben vastgelegd: ieder bouw- of verbouwproject binnen zo’n cirkel, moet wonen en zorg kunnen combineren. Iedereen die daar iets wil, corporatie, belegger of ontwikkelaar, moet aan mijn tafel uitleggen hoe hij wonen en zorg wil laten samengaan. Anders gaat het niet door.’

Waar moet ik dan concreet aan denken?

‘In de woning zelf bijvoorbeeld aan brede deuren, voldoende keerruimte voor een rolstoel, ruimte in de badkamer voor een tillift. In de algemene ruimte alle doorgangen elektrisch en drempelloos, plus oplaadplekken voor de scootmobiel. Het liefst ook een ontmoetingsruimte, ruimte voor een zorgpost. Tegelijk maken we op gemeentelijk niveau afspraken over voorrang voor 65-plussers uit de directe omgeving, zodat de doorstroming op je eigen woningmarkt op gang komt.’

Stereotiep beeld
De kersverse voorzitter van de taskforce verzet zich tegen het stereotiepe beeld dat ouderen niet zouden wíllen verhuizen. Hans Adriani: ‘Ouderen willen vaak in hun eigen buurt blijven wonen. Naar hun eigen bakker gaan, hun huisarts houden, bij dezelfde buurvrouw op de koffie. Voorrang voor wijkbewoners is dus een sleutel tot succes.’

‘Daarnaast hebben we oog voor de verhuislast. We hebben een ouderenadviseur, corporaties bieden een verhuisservice, we maken afspraken met de corporatie over een maximale huursprong. Uiteindelijk komt het de woningmarkt ten goede. Er komen eengezinswoningen vrij voor jonge gezinnen.’

‘Gebruik het gesprek over de prestatieafspraken om ook de wethouder WMO aan tafel te krijgen’

Om tot voldoende geschikte woningen te komen, kijkt Nieuwegein naast nieuwbouw ook naar aanpassing van bestaande gebouwen. ‘In het programma Verzorgd Wonen kijken we naar appartementencomplexen, waar al veel ouderen wonen. We hebben hier flats, waar een substantieel deel 90-plusser is.’

‘Hoe pas je de dienstverlening zo aan dat die mensen daar kunnen blijven wonen? Dat gebeurt in drie fasen. Allereerst fysieke aanpassingen, een beugel in de badkamer, het creëren van een gemeenschappelijke ruimte. Daarna breng je zorg en welzijn ernaartoe. We hebben nu op één plek zelfs al een zorgpost in zo’n complex. De laatste fase moet nog en die is het spannendst: afspraken maken met het zorgkantoor van de verzekeraars, zodat woningen intramuraal kunnen worden, als de zorgbehoefte van de bewoner daarom vraagt.’

‘Iedere gemeente heeft locaties die je kunt transformeren tot een woon-zorgcombinatie. Een oud schoolgebouw, of een leegstaand kantoorpand bij de ingang van een wijk. Zoek naar locaties die binnen de zorgcirkels liggen. Want denken dat je dit probleem gaat oplossen in de nieuwe uitleglocatie in het weiland, vergeet dat maar. Daar willen ouderen meestal niet naartoe. En als je de stad betrekt bij je zoektocht, is er ook ineens geen weerstand meer.’

Is momenteel elke gemeente bezig zijn eigen wiel uit te vinden?

‘Ja, maar dat moet ook in zekere zin. Iedere gemeente is anders. Wij werken samen met Lopik in het sociaal domein, maar het model dat we hier hebben, kunnen we niet naar Lopik exporteren. Hun vraagstukken zijn totaal anders. Zoetermeer of Purmerend zijn wel weer vergelijkbaar met Nieuwegein. Daarom willen we als taskforce goede voorbeelden deelbaar maken.’

Foto: Ilco Kemmere

Helaas wordt volgens Adriani niet in alle gemeenten de urgentie gevoeld. ‘Veel gemeenten zijn bezig met de wooncrisis. Die miljoen woningen die we tekortkomen. Maar door juist nu goed te sturen op kwaliteit naast kwantiteit, kun je ervoor zorgen dat er woningen komen die je gemeente ook echt nodig heeft. Anders hebben we over tien jaar letterlijk ruimte tekort voor het ouderenvraagstuk. Denk ook aan knelpunten rondom beschermd wonen of mensen met een beperking. Ook daarvoor moet nu oog zijn.’

Opvallende misverstanden
Dankzij Adriani’s inspanningen is het contact tussen corporaties en zorg in Nieuwegein verbeterd. ‘Ze moesten echt elkaars taal leren spreken. Ik zag in het begin opvallende misverstanden, waarbij corporatie en zorg hetzelfde doel hadden, maar van elkaar dachten dat de ander bezwaren had. Nog steeds hoor ik vaak van corporaties: we doen wat we kunnen, maar we zijn geen hulpverleners. Dus als we zien dat het achter de voordeur niet goed gaat, help ons dan om die signalen kwijt te kunnen. Dat vind ik belangrijk, ook dat is een taak voor de gemeente.’

Hoe zorg je er als taskforce voor dat gemeenten en corporaties je weten te vinden?

‘De lancering van het werkplan heeft veel media-aandacht gekregen. De reacties stromen binnen, ook in de mailbox van de taskforce. Zowel van partijen die hulp zoeken, als van gemeenten en corporaties die een goed voorbeeld aandragen.’

‘Voorrang voor oudere wijkbewoners bij verhuizing in de wijk is een sleutel tot succes’

‘We willen een netwerk opbouwen met 40 ambassadeurs. Zij moeten actief het gesprek op gang brengen om in beeld te krijgen hoe groot de uitdaging in elke gemeente is. Ons ondersteuningsteam kan bij die analyse helpen.’

‘Vervolgens brengen we op een kaart in beeld, waar stappen zijn gezet, zodat we weten waar de witte vlekken zitten. Indien nodig benaderen we die gemeenten zelf, proactief. Uiteindelijk moet de kaart eind 2021 helemaal zijn ingekleurd.’

Wanneer is het doel van de taskforce bereikt?

‘Als eind 2021 in alle gemeenten wonen, welzijn en zorg zijn gecombineerd in de prestatieafspraken. En voor mij persoonlijk, als ook het zorgkantoor daar zijn handtekening onder zet. Een pittige ambitie, zeker! Maar laten we er voorlopig op inzetten dat we die ambitie gaan halen. Tegen corporatiebestuurders zou ik zeggen: neem zelf het initiatief! Gebruik het gesprek over de prestatieafspraken om ook de wethouder WMO aan tafel te krijgen. Trigger de gemeente om haar regierol actief op te pakken.’

DE SCHAKEL TUSSEN WONEN EN ZORG

De komende twee jaar kunnen gemeenten, woningcorporaties en zorgpartijen terecht bij de Taskforce Wonen en Zorg voor het oplossen van vraagstukken in de verbinding tussen woon- en zorgbehoeften. Meer informatie op www.taskforcewonenzorg.nl. Of mail de taskforce info@taskforcewonenzorg.nl.

Het startschot voor de Taskforce Wonen en Zorg klonk op 21 januari 2020 met de bekendmaking van het werkplan. De taskforce is een initiatief van de ministeries van BZK en VWS, VNG, Actiz en Aedes. Cees van Boven (Woonzorg Nederland) en Marien de Langen (Stadgenoot) vertegenwoordigen Aedes in dit samenwerkingsverband.

tekst: marlies kolthof