Volgend artikel
Aedes-Magazine editie 3-2020

Achtergrond

GROEN TEGEN HITTESTRESS

Bouwen en inrichten met aandacht voor klimaat

3 minuten leestijd

Het klimaat verandert. We merken het aan heftige regenbuien, langdurige droogte en flinke hitte in de zomer. Met als gevolg hittestress, wateroverlast of watertekort, vooral in de steden. De oplossing: stedelijke gebieden anders inrichten en klimaatbestendige woningen bouwen. Daarin kunnen woningcorporaties, met gemeenten en waterschappen, een belangrijke rol spelen.

‘Klimaatverandering tast de gezondheid en veiligheid van mensen aan’, zegt Eva Stache. Als architect en onderzoeker aan de TU Delft houdt zij zich bezig met duurzame en klimaatbestendige architectuur. ‘Klimaatadaptatie is een verzamelterm voor alle maatregelen om klimaatverandering verdraagbaar te maken, om de schade voor mens en omgeving te beperken.’

Aan de andere kant zien steeds meer steden klimaatadaptatie juist als kans voor een nieuwe kijk op bijvoorbeeld vastgoed en de inrichting van de openbare ruimte. Zo heeft woningcorporatie Portaal in Leiden nieuwbouwplannen aangepast zodat er ruimte komt voor een groen plein dat piekbuien opvangt.

‘In een stad vol bakstenen en beton blijft de warmte hangen, waardoor een hitte-eiland effect optreedt’ 

Als eigenaar van zo’n 2,4 miljoen huurwoningen en bijbehorende grond zijn woningcorporaties een belangrijke speler bij klimaatadaptie in de stad. Door hun vastgoed en de (gemeenschappelijke) tuinen aan te passen, kunnen ze een grote bijdrage leveren aan een prettiger leefklimaat in wijken en buurten.

Meer groen
Risico’s van klimaatverandering zijn onder andere hitte en wateroverlast. ‘In een stad vol bakstenen en beton blijft de warmte hangen, waardoor een hitte-eiland effect optreedt. Tijdens hittegolven overlijdt een groot aantal mensen, productiviteit en veiligheid nemen af, water- en elektraverbruik nemen toe’, somt Stache de gevolgen op.

Een oplossing is meer groen. Groene daken en geveltuinen helpen de stad af te koelen. ‘Er zijn geen technische middelen die hetzelfde kunnen als planten. Neem airco’s: die verbruiken veel energie en produceren ook warmte.’

Extreme buien
Perioden van droogte, afgewisseld met extreme buien leiden ertoe dat straten blank komen te staan en kelders vollopen. Door stenen te vervangen door groen kan de stad meer regenwater verwerken en vasthouden. Stache: ‘Daarnaast nemen planten CO2, fijnstof en stikstof op en bieden isolatie.’

Groenere wijken dragen bij aan het welzijn en de gezondheid van bewoners. ‘Zij kunnen niet buiten zitten op tochtige galerijen of een winderige parkeerplaats rondom hun flat’, schets Stache de gevolgen van een slechte inrichting van stedelijke ruimte.

Een gezamenlijke binnentuin is voor bewoners een alternatief voor de warme binnenruimte. En daarbij biedt de aanpak van de woonomgeving kansen voor beter contact met de huurders. Neem BrabantWonen, dat in verschillende wijken met bewoners geveltuintjes heeft aangelegd, zodat regenwater in de grond terecht komt en niet in het riool.

‘Er is niet één succesvol recept voor de aanpak van klimaatadaptie’ 

Voorloper klimaataanpak
Andere risico’s van klimaatverandering zijn droogte, bodemdaling en fluctuatie in de grondwaterstand. Klimaatverandering verhoogt de kans op droge zomers, wat kan leiden tot lagere waterstanden met mogelijk verzakkingen tot gevolg.

De gemeente Rotterdam loopt voorop in de klimaatadaptatie in de openbare- en private ruimte. Adviseur Rosemarie van Ham en haar collega’s staan woningcorporaties bij in hun klimaataanpak. ‘Gemeenten, waterschappen en corporaties kunnen niet zonder elkaar,’ aldus Van Ham.

‘Informeer bijvoorbeeld bij elkaar: waar wordt gebouwd, welke complexen krijgen onderhoud, waar gaan we werken in de openbare ruimte? Welke klimaatrisico’s en kansen zijn er? Kunnen we de onderhoudsopgave verbinden aan de klimaatadaptatie-opgave? Grootschalig onderhoud of verduurzaming van woningen is een goede gelegenheid om de particuliere ruimte, waaronder corporatiegrond, en de openbare ruimte in samenhang, klimaatadaptief in te richten.’ Dat deed Havensteder bijvoorbeeld bij de renovatie van een bouwblok.

Wat kunnen corporaties en gemeenten doen?
De gemeente Rotterdam ontwikkelde met onder andere waterschappen en woningcorporaties de publicatie We passen ons aan, over klimaatadaptatie en woningbouw. Op dit moment werkt de gemeente met de woningcorporaties aan de klimaat-risicodialoog en wijkpaspoorten. Een wijkpaspoort brengt per wijk klimaatrisico’s en kansen in kaart.

Van Ham: ‘Er is niet één succesvol recept voor de aanpak van klimaatadaptie. Elke corporatie, elke wijk is anders. Door kennis en data te delen, kom je verder. Maar het is vooral een kwestie van doen.’ Vanuit het programma Rotterdams Weerwoord biedt de gemeente subsidies voor de aanleg van meer groen, afkoppeling van regenpijpen van het riool en de opvang van water.  

Lees ook de praktijkvoorbeelden om de stad groener en koeler te maken van Portaal in Leiden, BrabantWonen in Den Bosch en Havensteder in Rotterdam. 

Of bekijk andere voorbeelden in het dossier Energie en duurzaamheid op Aedes.nl.

tekst: josé de vreede