Volgend artikel
Aedes-Magazine editie 4-2017

Achtergrond

Duurzaamheid op de toezichtstafel

‘Weet wat er speelt’

5 minuten leestijd

Duurzaamheid gaat veel verder dan een paar zonnepanelen op het dak. Toezichthouders van corporaties moeten kennis hebben over innovaties op het terrein van duurzaamheid én de ambities van het bestuur kennen. Alleen dan kunnen zij de juiste vragen stellen om goede afwegingen te maken.

Caro Niestijl, huurderscommissaris bij Rijswijk Wonen, schetst aan de hand van een praktijkvoorbeeld in een notendop het dilemma van de toezichthouder. De raad van commissarissen (RvC) van de corporatie wees onlangs een investeringsvoorstel van het bestuur af om etagewoningen uit de jaren 50 om te bouwen tot nul-op-de-meterwoningen. ‘We staan in de startblokken. Maar de investering per woning bleek veel hoger dan aanvankelijk gedacht, en daarmee het rendement te laag. We moeten elke euro goed onderbouwen, het gaat om maatschappelijk kapitaal.’

Caro Niestijl, huurderscommissaris bij Rijswijk Wonen: ‘Onderbouw elke in duurzaamheid geïnvesteerde euro goed, het gaat om maatschappelijk kapitaal’ 

Vier jaar geleden gaf de Vereniging van Toezichthouders in Woningcorporaties (VTW) de publicatie Toezicht op duurzaamheid uit. Een vijfkoppige VTW-werkgroep Duurzaamheid (zie kader) is voor de VTW-leden nu weer aan de slag met het thema, want de urgentie voor corporaties om in duurzaamheid te investeren, is alleen maar groter geworden. Vorig jaar ondertekende Nederland als één van de ruim 170 landen het klimaatakkoord van Parijs. In vervolg op het Convenant Energiebesparing Huursector is afgesproken dat corporatiewoningen in 2021 gemiddeld label B hebben. In de Woonagenda van Aedes staat ook dat in 2050 alle woningen CO2-neutraal moeten zijn. Daarnaast zet het Rijk in het zogeheten Grondstoffenakkoord in op het volledig hergebruik van grondstoffen.

Meer dan zonnepanelen
Afwachten is geen optie meer, ook niet voor toezichthouders. De ontwikkelingen gaan snel: duurzaamheid gaat al lang niet meer alleen over isolatie van woningen of zonnepanelen op het dak. In wijken worden woningen bijvoorbeeld steeds vaker aangesloten op een warmtenet. Dit systeem (dat verwarmingsketels vervangt) kan nog groener worden door het stoken van biogas in plaats van aardgas om warmte te produceren. Ook het hergebruik van materialen is in opkomst. Tegelijkertijd is het lastig om inzichtelijk te maken welke groene maatregelen welke opbrengsten op welke termijn opleveren. Simpel gezegd: hoeveel CO2-besparing levert elke euro investering op.

Mark Prins Fotografie

VTW-WERKGROEP DUURZAAMHEID

De VTW-werkgroep wil het thema duurzaamheid voor de VTW-leden praktische handvatten geven. De leden van de werkgroep stellen een checklist voor toezichthouders op die globaal uit drie stappen bestaat: maak duurzaamheid onderdeel van de visie van de corporatie, stel de rol van de toezichthouder vast (inclusief vragen aan het bestuur) en maak concreet welke maatregelen nodig zijn om de CO2 terug te dringen. Daarnaast gaat de VTW masterclasses en kennissessies geven voor de leden. In de VTW leergang voor nieuwe commissarissen wordt het thema duurzaamheid opgenomen.

De werkgroep bestaat uit voorzitter Albert Kerssies (VTW-directeur en commissaris Habeko Wonen) en de VTW-leden: Caro Niestijl (Rijswijk Wonen), Elfrieke van Galen (Ymere), Anne-Jo Visser (SSH) en Gerard van Bortel (Parteon). Nadere informatie volgt op de website en in de nieuwsbrief van de VTW.

Dat vraagt niet alleen om meer kennis bij corporaties, maar ook bij de raden van toezicht. Idealiter moet iedere toezichthouder basiskennis hebben om over het thema duurzaamheid de juiste vragen te kunnen stellen aan het bestuur. Wie die kennis niet heeft, kan zich laten bijscholen. Toch vindt Elfrieke van Galen, commissaris bij Ymere, een aparte commissaris Duurzaamheid geen goed idee. ‘Je loopt het gevaar dat de commissaris en de bestuurder voor de troepen uitlopen, en dat de andere leden van de RvC achterblijven in de discussie. Iedereen moet kunnen meepraten om de juiste afwegingen te maken.’

Afwegingen
Om die juiste afwegingen te kunnen maken moet duurzaamheid onderdeel uitmaken van de brede visie van de corporatie. Investeringen in groene maatregelen hebben immers directe invloed op de betaalbaarheid en de kwaliteit van wonen. Toezichthouders moeten het bestuur op dat brede kader aanspreken, stelt Gerard van Bortel, vicevoorzitter RvC bij Parteon. ‘Breng bijvoorbeeld concreet in beeld hoe duurzaamheid zich verhoudt tot het strategisch voorraadbeleid. Ga je wel of niet investeren in woningen uit de jaren 50? Welke financiële afwegingen maak je? We moeten op het juiste moment de juiste vragen stellen.’

Dit artikel kwam tot stand in samenwerking met de Vereniging van Toezichthouders in Woningcorporaties (VTW). De beroepsvereniging behartigt de belangen van en voor ongeveer 1.400 leden die als commissaris toezicht houden bij zo’n 300 woningcorporaties. Verder bevordert de VTW de kwaliteit en de ontwikkeling van het interne toezicht van woningcorporaties. Meer informatie op de website van de VTW.

Naast duurzame investeringen in vastgoed, speelt beïnvloeding van gedrag een grote rol. Huurders kunnen zelf energie besparen door het licht niet te lang te laten branden of op tijd de verwarming laag te zetten. Volgens Anne-Jo Visser, huurderscommissaris bij studentenhuisvester SSH in Utrecht, valt er ook bij studenten veel te winnen. ‘De vraag is hoe wij hun gedrag kunnen beïnvloeden. Neem de grote koelkast in het studentenhuis, die is vaak niet energiezuinig. Tegelijkertijd hebben Utrechtse studenten van de huurdersvereniging op eigen initiatief een plan over duurzaamheid geschreven. Zij vinden dat er veel meer gedaan kan worden.’

De raad van commissarissen, onder wie Anne-Jo Visser, en het bestuur van SSH hebben in een gezamenlijke sessie het thema duurzaamheid besproken in relatie tot strategisch voorraadbeleid. ‘In Utrecht wonen veel studenten in de historische binnenstad. Dat zijn oude panden. De gemeente wil per wijk een warmtevoorziening aanleggen en buurten aardgasvrij maken. Wat betekent dat voor onze strategie?’

Routekaart 2050
Nog niet alle corporaties zijn volop met de toekomst bezig. Om de doelstelling voor 2050 (alle woningen CO2-neutraal) te halen, ontwikkelt Aedes samen met de corporaties de Routekaart 2050. Volgend jaar moeten alle leden een plan van aanpak hebben. Corporaties kunnen via verschillende scenario’s hun einddoel bereiken, op basis van de lokale situatie en afspraken met lokale partners, zoals de gemeente. Aedes biedt corporaties daarbij ondersteuning: op het maken van strategische keuzes en risicoanalyse én op het gebied van technische innovaties.

Voor toezichthouders is het noodzakelijk dat het bestuur van de corporatie zijn ambities deelt. Dat benadrukt ook Elfrieke van Galen, commissaris bij Ymere: ‘Als je niet weet dat de routekaart van Aedes wordt ontwikkeld, kan je er niet naar vragen. Juist op het gebied van duurzaamheid is het belangrijk om te weten wat er speelt. De ontwikkelingen staan niet stil, er is volop beweging. We kunnen er niet meer om heen, ook niet als toezichthouders. Maar we moeten wel de juiste informatie op tafel hebben.’

Onzekerheid
Caro Niestijl, huurderscommissaris bij Rijswijk Wonen, vindt het ook belangrijk dat het bestuur de plannen en ambities over duurzaamheid deelt. ‘We kunnen van elkaar leren. Veel is nog onzeker. We weten bijvoorbeeld niet welke concrete oplossingen een warmtenet biedt. Wat levert het binnen 10 jaar op? Binnen die onzekerheid moeten we beslissingen nemen.’ Volgens VTW-directeur Albert Kerssies en commissaris bij Habeko Wonen, hebben toezichthouders handvatten nodig om strategische keuzes te maken (zie kader). ‘Dat helpt om verder te kijken dan alleen zonnepanelen. Bij veel commissarissen blijft het daarbij.’

Welke route de corporatie ook kiest, investeringen in duurzaamheid kosten doorgaans veel geld. Volgens Ronald Franken, adviseur Duurzaamheid bij Aedes, moeten corporaties echter breder kijken dan alleen de financiële investeringen en mogelijke risico’s. ‘Níet investeren is ook een risico’, stelt hij. ‘Het maatschappelijk belang speelt een grote rol. Corporaties kunnen juist het goede voorbeeld geven. Daarbij hoort kwalitatief goed bezit op basis van goed rentmeesterschap.’

tekst: lisette vos