Volgend artikel

Beeldreportage

‘SOCIALE AANPAK IS NOOIT AF’

Wijkaanpak in Venlo

7 minuten leestijd

De flats aan de Meidoornstraat in Venlo waren illustratief voor wat het RIGO beschrijft in haar rapport Veerkracht in het corporatiebezit. De huurders kampten met armoede, laaggeletterdheid, eenzaamheid. In de buurtwoning van woningcorporatie Woonwenz praten we met drie professionals en een bewoner over de aanpak van deze wijk in Vastenavondkamp.

Woensdagmiddag 1 november 2017 bereiden buurtcoördinator Gé Derks van Woonwenz en bewoner Jan Vos in de ‘buurtwoning’ in de Meidoornstraat een feestelijke slotactiviteit voor. De forse renovatie van de flats in de wijk Vastenavondkamp is bijna klaar. Dan horen ze politiesirenes. Even later een helikopter.

Derks vertelt: ‘Vanaf het balkon zien we een grote groep jonge mannen richting de flat rennen.’ Opeens zijn er overal politieagenten. En auto’s met nog meer mannen. Via sociale media weten Derks en Vos dan al dat er iemand is doodgeschoten. De politie zoekt de dader en die mannen doen dat ook. Er ontstaat een vechtpartij, de ME arriveert. De sfeer is dreigend.

Fotograaf: Bart van Overbeeke

Woonwenz heeft de 172 huurappartementen aan de Meidoornstraat en omgeving in de wijk Vastenavondkamp grondig gerenoveerd. Bekijk ook de filmpjes die Woonwenze maakte tijdens de renovatie. De behoefte aan dit soort 4-kamerappartementen met een lage huurprijs is groot. De technische staat en energieprestaties voldeden niet meer aan de huidige eisen. Ook stond de leefbaarheid onder druk. Samen met de gemeente heeft de corporatie een Achter-de-voordeurproject gedaan. De combinatie van fysieke en sociale maatregelen heeft voor dynamiek gezorgd. Bewoners bekommeren zich weer om elkaar.

De volgende ochtend zit de buurtwoning vol bewoners. ‘Ze zijn boos, er zijn mensen die huilen’, vertelt Vos. Er is massale verontwaardiging omdat hun wijk nu weer heel negatief in de publiciteit komt. Terwijl slachtoffer en dader niet eens hier vandaan komen.

Derks: ‘Er gebeurde ook iets moois. De bewoners zeiden: “Wij laten ons niet klein krijgen. Wij zullen laten zien dat dit een fijne buurt is.” Een paar jaar geleden zou de reactie op zo’n schietpartij heel anders zijn geweest.’

Armoede, laaggeletterdheid en eenzaamheid
Nu zitten Derks en Vos ook weer aan tafel in de buurtwoning. Ze vertellen waarom de saamhorigheid in dit complex van flats enorm vooruit is gegaan. ‘De onderlinge verhoudingen zijn 300 procent verbeterd’, zegt Vos die hier al ruim vijftien jaar woont. Wat is hier gebeurd?

De wijk Vastenavondkamp ligt in het stadsdeel Blerick, onderdeel van de gemeente Venlo. Bijna de helft van de woningen zijn van de woningcorporaties Antares en Woonwenz. Blerick telt het hoogste aantal lage inkomens van de stad. Het beroep op de huurtoeslag is meer dan gemiddeld. In Vastenavondkamp beheert Woonwenz 509 woningen.

Foto: Bart van Overbeeke
Fotograaf: Bart van Overbeeke

In februari 2017 startte de corporatie met een combinatie van fysieke en sociale ingrepen in de 172 appartementen in de Meidoornstraat en omgeving. ‘Als je meteen een hele wijk grootschalig aanpakt, wordt het niks’, zegt Derks. Woonwenz wist dat er in dit complex ‘van alles gebeurde wat God verboden had’. Dealen, prostitutie.

Derks is begonnen met spontane huisbezoekjes. ‘Ik zag armoede, laaggeletterdheid, eenzaamheid. Er waren buren die elkaar in vijf jaar tijd nog nooit hadden gesproken.’ De buurt was exemplarisch voor wat RIGO beschrijft in het rapport Veerkracht in het corporatiebezit. Veel kwetsbare huurders – zoals éénouder gezinnen en hulpbehoevende ouderen – met een verminderde zelfredzaamheid en daardoor ook niet goed in staat anderen bij te staan.

‘We vroegen wat kunnen wij voor u doen, maar ook: wat zou u zelf voor uw buurt kunnen betekenen?’

Samen met de gemeente startte Woonwenz een Achter-de-voordeur-project. In koppeltjes van twee bezochten corporatiemedewerkers en wijkprofessionals van de gemeente de bewoners van de 172 appartementen thuis. ‘We boden ze hulp om hun situatie te verbeteren’, zegt Jacqueline Boonen.

Als wijkondersteuner bij de gemeente begeleidde zij dit traject en voerde ze ook zelf gesprekken. De projectmedewerkers brachten bewoners in contact met instanties die hen verder kunnen helpen met het vinden van werk, een opleiding of cursus, het aanvragen van subsidies of bij ondersteuning van gezondheidsproblemen.

Derks: ‘We spraken ook over de buurt: hoe vindt u het wonen hier? Daarbij vroegen we niet alleen wat kunnen wij doen. Maar ook: wat zou u zelf voor uw buurt kunnen betekenen?’

Reuring
Ondertussen pakte Woonwenz de appartementen fysiek aan. Verduurzaming stond daarbij centraal. Met diverse isolatiemaatregelen, nieuwe kozijnen, glas en zonnepanelen zijn de flats energiezuiniger gemaakt. De dichtgemaakte balkons, nieuwe entrees en camerabeveiliging zorgen voor meer veiligheid.

Dankzij schilder- en voegwerk zien de flats er ook frisser uit. De renovatie kostte bijna 5 miljoen euro en Woonwenz vroeg zittende huurders daarvoor geen huurverhoging.

‘De combinatie van de fysieke en sociale aanpak zorgde in het complex voor reuring. We zagen bewoners in beweging komen’, zegt Derks. ‘Niet dat mensen zich anders gaan gedragen nadat ze nieuwe kozijnen hebben gekregen. Maar hier liepen zoveel vaklui rond – aannemers, bouwvakkers, opzichters van Woonwenz – dat huurders vertrokken die hun geld verdienden met minder frisse praktijken.’

‘Bewoners kregen weer vertrouwen in instanties’

‘Bewoners kregen weer vertrouwen in instanties, zoals de gemeente en de corporatie. “Als Woonwenz de zaken zo grondig aanpakt, wil ik ook wel wat voor de buurt doen.” En zo zijn er vanuit de bewoners allerlei initiatieven ontstaan om de leefbaarheid te vergroten.’

Een harde kern van voorlopers neemt het voortouw in de bewonerswerkgroep. Jan Vos is één van hen. ‘Inmiddels doen veel bewoners mee met de verschillende activiteiten’, zegt hij. ‘En daarbij zijn vrijwel alle 36 nationaliteiten die hier wonen, vertegenwoordigd.’

Kinderen bindmiddel
Zo zijn er bewoners die de buurtbox runnen. In deze verbouwde container die Woonwenz voor de flats heeft geplaatst, kunnen kinderen speelgoed lenen om buiten mee te spelen. De bewonersgroep vergadert in de buurtwoning, een door Woonwenz beschikbaar gesteld appartement. Hier zijn ook voorleesuurtjes voor de kinderen en taallessen.

Foto: Bart van Overbeeke

Derks en Vos noemen kinderen ‘een fantastisch bindmiddel’. Via de kinderen krijg je ook de ouders in beweging. Vos: ‘Sinds de buurtbox spelen kinderen van al die verschillende nationaliteiten met elkaar. Zij zien dat het niet uitmaakt of iemand een andere kleur heeft, of een ander geloof. En als ouders zien dat het tussen de kinderen klikt, gaan ze zelf ook anders met elkaar om.’

Voedselbos
Door de verschillende sociale projecten en de groeiende bewonersparticipatie wordt steeds zichtbaarder welke bewoners het zwaar hebben. Derks: ‘Mensen spreken elkaar aan en ontfermen zich over elkaar.’

Op aandringen van de bewoners is de gemeente gaan investeren in de openbare ruimte rondom de flats. Zo is er al een voedselbos aangeplant en komt er een gemeenschappelijke tuin. Vos: ‘De gemeente faciliteert, maar wij gaan er als bewoners zelf mee aan de slag.’

Foto: Bart van Overbeeke

Uit een bewonersenquête blijkt dat de bewoners van de Meidoornstraat en omgeving na de renovatie en de sociale ingrepen veel positiever zijn over hun woonomgeving dan twee jaar eerder. ‘Ik ga hier niet meer weg’, zegt Vos. ‘Het is hier fijn wonen en het wordt steeds leuker. Met de mensen en de buurt.’

Makkelijk geld verdienen
De flats in de Meidoornstraat staan nu in leefbaarheidsjargon op ‘groen’. Maar de rest van Vastenavondkamp behoort nog steeds tot de zwakste wijken van Venlo. Criminele ondermijning door jongeren die in drugs handelen is een van de problemen. ‘Dat is vergif voor de wijkgerichte aanpak van leefbaarheid’, zegt Peter Peeters, projectmanager Vastenavondkamp van de gemeente Venlo.

 ‘Criminele ondermijning door jongeren die in drugs handelen is vergif voor de wijkgerichte aanpak van leefbaarheid’ 

Jacqueline Boonen: ‘Jongeren zien dat leeftijdsgenoten met een dikke auto rijden en dat het makkelijk geld verdienen is door een pakje te bezorgen. Al onze inspanningen om een buurt te veranderen, kunnen daardoor teniet gedaan worden.’ Wat is daar de oplossing voor? ‘We moeten in ieder geval meer samenwerken met de verschillende partners in de wijk’, zegt Peeters.

INNOVATIECHALLENGE LEEFBARE WIJKEN EN BUURTEN

In de Innovatiechallenge Leefbare Wijken en Buurten 2018-2019 vinden corporatiebestuurders elkaar, de wetenschap en de markt om samen te komen tot vernieuwende oplossingen voor leefbare wijken. Zes teams zijn aan de slag met hun eigen vraagstuk. Vraagstukken als ‘domeinoverstijgende samenwerking’ en ‘ondermijning’ komen ook aan de orde. Op 26 september 2019 is het slotevenement van de challenge. 

De samenwerking ‘in het sociale domein’ blijft schuren, vinden alle vier de gesprekspartners. ‘De sociale wijkteams van de gemeente, de GGD, de politie, de corporaties. Het lijkt soms alsof iedereen voor de eigen werkgever met zijn eigen ding bezig is’, zegt Derks. ‘We praten al jaren over een noodzakelijke ontschotting, maar we blijven gesegmenteerd denken’, zegt Peeters.

‘We moeten elkaars waarnemingsvermogen gebruiken en onze kennis met elkaar delen. Een buitengewoon opsporingsambtenaar op straat kan iets signaleren waar hij zelf niks aan kan doen, maar de politie wel. Een bewoner kan opmerken dat er in een woning wel heel veel mensen lijken te wonen. Dan kan de corporatie iets tegen die woonfraude doen.’ De nieuwe privacywetgeving – de AVG – maakt dat delen overigens niet makkelijker, vervolgt Peeters.

Woonwenz onderzoekt samen met corporatie Antares en de gemeente wat de beste oplossingen zijn om de rest van de wijk aan te pakken. Is dat sloop en vervangende nieuwbouw zoals dat elders in Venlo is gedaan? Door naast sociale huur- ook koopwoningen terug te bouwen, verandert de samenstelling van de wijk.

Foto: Bart van Overbeeke

Laith Alfahel is gevlucht uit Syrië. Samen met zijn gezin woont hij ruim 2 jaar in de wijk. In het Achter-de-voordeurgesprek vertelde hij dat hij in het AZC een fietsenwerkplaatst runde. Woonwenz regelde voor hem een garagebox bij de flats. Hier repareert hij tegen kostprijs fietsen van bewoners. De kinderen leert hij hun eigen band te plakken.

‘Er komen meer mensen met een baan en een inkomen en dus een minder eenzijdige instroom van kwetsbare bewoners’, zegt Peeters. ‘Maar die methode is duurder en duurt veel langer.’ Op de kortere termijn lijkt de aanpak van de Meidoornstraat en omgeving succesvoller. Bovendien had Woonwenz de woningen hard nodig, zegt Derks. ‘De vraag naar deze vierkamerflats met een lage huurprijs is groot.’

Kijk naar de mensen die er wonen
‘Wat in ieder geval niet moet gebeuren’, zegt Jan Vos, ‘is alleen naar de stenen kijken. Kijk naar de mensen die er wonen.’ De mensen in de Meidoornstraat zijn steviger geworden door de sociale aanpak. Maar ook al gaat het stukken beter, de sociale aanpak is nooit af, vervolgt hij.

Derks knikt: ‘Investering in leefbaarheid in dit soort buurten blijft nodig. Niet iedereen is altijd in staat om voor zichzelf te zorgen.’ In de buurtwoning ronden we het gesprek af. Er zijn broodjes over van de lunch. Jan Vos kent wel een buurtbewoner die daar blij mee is. Hij pakt zijn mobieltje: ‘Haes se zin in lekkere bruedjes, jong?’

tekst: marjon van weersch