Volgend artikel
Aedes-Magazine editie 4-2020

Beeldreportage

MENSEN MAKEN DE WIJK

De Korte Akkeren in Gouda

8 minuten leestijd

Saamhorigheid. Dat is de eigenschap waar de Goudse wijk De Korte Akkeren iedereen mee verrast. Een gekleurde wijk, letterlijk en figuurlijk. Waar de kracht, creativiteit en de samenwerking tussen de bewoners maakt dat het decennialang investeren door gemeente en woningcorporaties effect sorteert. ‘Je valt niet zo snel uit de toon in De Korte Akkeren.’

In de wijk gaan oud en nieuw samen. Zowel in de huizen als de bewoners. Mensen die er vroeger met een boog omheen fietsten, spelen er nu muziek en gaan er naar het filmhuis. Tegelijkertijd is het één van de armste wijken van Gouda, die regelmatig negatief in het nieuws komt. Met autobranden en criminaliteit bijvoorbeeld. Waar hulpverleners een tandje bij moeten zetten om mensen die het nodig hebben, zorg achter de voordeur te brengen.

De laatste maanden kwam De Korte Akkeren ook mooi in het nieuws. Mede dankzij een documentaire van Kruispunt Wij in de wijk. Centraal in de film staat de energieke buurtmoeder Dushi die eigenlijk Marian heet, inmiddels een lokale beroemdheid. Ze kookt onvermoeibaar voor de wijkbewoners vanuit buurtcentrum De Walvis.

Herenstraat
Er heerst de gezelligheid van een volkswijk. In de zomer drinkt men voor het huis op de stoep koffie met de buren. Buurtvaders bewaken de leefbaarheid, een sportschoolhouder houdt de kwajongens van de straat. Maar eind 2020 en in coronatijd ligt de wijk er een beetje doods bij. Het buurthuis is gesloten, de kou drijft mensen naar binnen.

- het artikel gaat verder na de foto -

Foto: Bram Tackenberg

MARIAN (54) - kookt vrijwillig voor de buurt

Eigenlijk heet ze Marian maar mensen in de buurt kennen haar vooral als ‘Dushi’ wat zoiets als ‘schatje’ betekent. De straat mag dan niet zo goed bekend staan, toch woont ze hier al 27 jaar en wil er nooit meer weg. Pleegzoon Jerryson (10) woont bij haar en dochter Kimberly en kleindochter Nies komen regelmatig langs. Ook toen de foto werd gemaakt.
Marian houdt van mensen. Al jaren kookt ze vrijwillig de sterren van de hemel. Ze doet alles zelf: boodschappen, koken, serveren en schoonmaken. Eerst in buurthuis De Walvis maar sinds dat door corona is gesloten, kookt ze vanuit huis. Elke dag voor wel 50 man. ‘Ik kook niet van recept maar vanuit m’n gevoel, met heel mijn liefde. Een maaltijd kost vijf euro en van mij mag iedereen opscheppen tot het op is.’

Toch zijn de bewoners altijd aanwezig in de centrale Herenstraat en in het gezondheidscentrum, want daar hangen op het moment tientallen levensgrote foto’s van gezinnen uit De Korte Akkeren. Veel verschillende gezichten. Oud, jong, arm en iets minder arm, heel erg wit tot best wel bruin. In huiskamers van alle stijlen.

Fotoproject
De foto’s zijn gemaakt door kunstenaar Bram Tackenberg als onderdeel van een groter project. ‘We hebben onder meer drie verschillende buurtkranten gemaakt, waar foto’s paginagroot in staan’, legt hij uit.

‘Mensen moesten bij de buren aanbellen om de foto bij het verhaal te krijgen’

‘Daarnaast staan er de verhalen in van veertien geportretteerden, maar dan willekeurig door elkaar in de drie verschillende kranten. Die hebben we om en om in de brievenbussen gestopt. Mensen moesten dus bij de buren aanbellen om de foto bij het verhaal te krijgen. Zo betrek je de hele buurt. Iedereen komt bovendien door de Herenstraat op weg naar het centrum. Mensen komen met elkaar in gesprek. Iemand vertelde dat hij al twintig jaar in de Herenstraat woont en er nu voor het eerst trots op is.’

Sociale impact
Bram Tackenberg deed dit fotoproject eerder in een andere wijk van Gouda. Wethouder Rogier Tetteroo stelde voor het ook in De Korte Akkeren te doen. Woningcorporatie Mozaïek Wonen sloot ook aan en verder droeg nog een handvol maatschappelijke en commerciële partijen bij. Bram was blij verrast met de steun voor het project. ‘In Gouda vinden ze kunst vaak nogal ingewikkeld.’

- het artikel gaat verder na de foto -

Foto: Bram Tackenberg

HAMZA (10) - tolkt voor zijn ouders

Samen met zijn ouders en zusje Halla kwam Hamza in 2015 vanuit Syrië naar Nederland. Hun kleine zusje Tala is hier geboren. Hamza zit in groep 6 van de Westerschool in Gouda. Zijn vader Samer werkt bij Promen en moeder Rana bij de Plus. Sinds drie jaar wonen ze in dit huis in De Korte Akkeren. Hamza vindt de straat mooi en het gras ook. In de buurt speelt hij vaak met vriendjes.
Hij wordt wel vaker bij een gesprekje geroepen om te vertalen. Zijn ouders praten nog niet zo goed Nederlands dus Hamza tolkt. ‘Want ik spreek wel een beetje Nederlands’, legt hij bescheiden uit. Op de vraag wat hij later wil worden houdt Hamza ruggespraak met zijn ouders. Razendsnel, in hun moedertaal. ‘Dokter’, zo klinkt het officiële antwoord. En na een korte stilte: ‘Maar liever politie.’ 

Hij vindt het ‘ontzettend tof dat zo’n autonoom kunstproject zoveel sociale impact kan hebben’. Tegelijkertijd is Bram realistisch over het langetermijneffect van zijn werk. ‘Eén keer zoiets doen is niet genoeg. Je moet vaker een project doen. En dan natuurlijk in combinatie met bijvoorbeeld steun voor het buurthuis en activiteiten voor jongeren.’

Bemoeizorg
De voormalige arbeiderswijk De Korte Akkeren heeft veel aandacht nodig. Dat beaamt iedereen die bijdraagt aan dit artikel. Niet alleen door de sociaaleconomische status van de buurt en de bewoners. Ook de huizen en gebouwen zijn niet altijd van de beste bouwkwaliteit. De wijk ontstond – zoals zoveel wijken in Gouda – in een tijd dat fabrieken uitbreidden, de huizen boden onderdak aan de arbeiders die er werkten. De chemische fabriek Croda staat er zelfs nog steeds.

Anne Marie Elderman (GGD): ‘Achter de voordeuren is veel leed, maar mensen kunnen veel van elkaar hebben in de wijk’

Anne Marie Elderman van GGD Midden Holland kent de problematische kant van De Korte Akkeren goed. Zij is procesregisseur bij het Meldpunt zorg en overlast, waar ze naar eigen zeggen ‘bemoeizorg’ organiseert. ‘Ons doel is dat mensen zorg en hulp krijgen, ook als ze daar niet meteen voor open staan.’ Het gaat vaak om gecompliceerde meldingen, ook in deze wijk.

Anne Marie: ‘Achter de voordeuren is veel leed. Financiële problemen, mensen met verward gedrag, verslaving, veel ouderen met psychische problemen. Maar het valt wel op dat mensen veel van elkaar kunnen hebben in de wijk. Je valt er niet zo snel uit de toon. En mensen roeren zich als er problemen zijn. Er zijn bijvoorbeeld buurtvaders, die de oren en ogen van de wijk zijn.’

Bram Tackenberg

Veelzijdig beleid
Rogier Tetteroo heeft als wethouder sinds 2014 onder meer wijkontwikkeling en armoedebeleid in portefeuille. Zodoende is hij betrokken bij De Korte Akkeren en ‘andere wijken die een extra zetje kunnen gebruiken’. Hij kent De Korte Akkeren en de mensen die er wonen goed. Het gemeentebeleid is even veelzijdig als de wijk zelf, vertelt hij.

‘Er speelt best wat. Kleine woningen, mensen met weinig opleiding en een laag inkomen. Alle demografische gegevens wijzen in de richting van aandachtswijk. Maar je kunt heel De Korte Akkeren niet over één kam scheren. Er zijn ook mooie jaren 30 woningen aan singels. Het beeld verschilt van straat tot straat.’

Rogier Tetteroo, wethouder in Gouda: ‘We versterken wat wij krachtbronnen noemen: in de kerk kwam een gezondheidscentrum, het buurthuis kreeg een keukenfunctie’

Het beleid van de gemeente, de woningcorporaties en andere partners is een samenspel van vernieuwingen: nieuwbouw, slopen, meer groen en meer ruimte voor spelende kinderen creëren, voorzieningen verbeteren en huizen levensloopbestendig maken. En tegelijkertijd investeren in de sociale cohesie en de aanpak van criminaliteit, ondermijning en zwerfvuil.

Stenen en mensen
Ook de woningcorporaties zetten volgens adjunct-directeur Henk Brückmann van Mozaïek Wonen in op zowel de stenen als de mensen. Zijn corporatie heeft met 1.100 woningen samen met Woonpartners Midden-Holland de meeste woningen in de wijk. ‘We zetten in op drie pijlers: sociaal, fysiek en economisch. Het betrekken van de bewoners is daarbij onmisbaar.’

- het artikel gaat verder na de foto -

Foto: Bram Tackenberg

WENDY (39) - organiseert met vrijwilligers buurtactiviteiten en buurtpreventie

Met haar man Johan en hun dochter Eva is Wendy weer terug in De Korte Akkeren. ‘Toen ik achttien jaar geleden wegging, wist ik zeker dat ik hier nooit meer zou willen wonen. En nu woon ik alweer vier jaar in onze fijne koopwoning, om de hoek van mijn geboortestraat.’ Haar overgrootouders en grootouders woonden ook al in de wijk.
Wendy is zeer actief in de wijk. Zo organiseert ze met een team van twintig andere vrijwilligers elk jaar een Sinterklaasfeest voor zo’n 100 kinderen uit gezinnen die het wat minder hebben. Dit zelfde team doet ook aan buurtpreventie ‘Toen er vorig jaar zoveel autobranden waren, surveilleerden we iedere nacht tussen twaalf en vijf.’ Er wordt intensief samengewerkt met de jongeren van de boksschool. Zij helpen bijvoorbeeld met het opruimen van straatvuil in de wijk.

Samenwerking tussen alle partijen is ook cruciaal: naast de gemeente zijn bijvoorbeeld het sociaal wijkteam, welzijn, GGD en de politie betrokken. Brückmann: ‘Met elkaar zetten we stappen vooruit.’

Die samenwerking leidde de afgelopen jaren tot veel activiteiten: vernieuwen en versterken van het centrum, betere winkels, de opzet van een gezondheidscentrum, een buurthuis en cultureel centrum, probleemaanpak van jongerengroepen, toevoegen levensloopbestendige woningen, opknappen gevels en verwaarloosde panden, verbouwen van karakteristieke panden, pleintjes en buurttuin aanleggen, meer parkeerplekken. En ga zo maar door.

Sociaal weefsel
Het belangrijkst is het investeren in de bewoners zelf. Wethouder Tetteroo: ‘Als de straat verzakt, hebben we die morgen weer opgehoogd. Maar het duurt veel langer voordat sociaal weefsel weer heel is. De laatste tijd zetten we flink in op het versterken van wat wij krachtbronnen noemen. De voetbalclub kreeg nieuwe velden met een sporthal ernaast. In de kerk kwam een gezondheidscentrum, het buurthuis kreeg een keukenfunctie.‘

Dat soort investeringen werkt, merkt Tetteroo. ‘De Korte Akkeren heeft sterke inwoners. Genoeg mensen die mee willen doen. Wat wij dan doen is zorgen dat hun initiatieven uit de verf kunnen komen.’

Foto: Bram Tackenberg

OVER DE KORTE AKKEREN

De Korte Akkeren (door veel Gouwenaars uitgesproken als ‘De Kortàkkeren’) is een wijk in Gouda zuidwestelijk van het centrum. De wijk is omgeven door waterwegen. Er wonen een kleine 10.000 mensen. De Korte Akkeren kreeg zijn huidige vorm in het begin van de vorige eeuw. Sinds 1870 is Gouda al een fabrieksstad met een relatief grote arbeidersbevolking. Na de komst van de kaarsenfabriek (nu Croda) in 1858 en de Koninklijke Goudsche Machinale Garenspinnerij N.V. in 1861, is de bouw van De Korte Akkeren begonnen vooral om de fabrieksarbeiders te huisvesten. Croda staat er nog steeds. De Garenspinnerij is inmiddels een cultuurhuis.

Geduld
Als Tetteroo zou moeten adviseren over de aanpak van een wijk als De Korte Akkeren, is ‘geduld’ zijn voornaamste tip: ‘Want wij zijn al sinds de jaren 90 bezig. En betrek bewoners goed. Zij weten zelf donders goed wat er speelt en wat er moet. Pak verder de kleine merkbare dingen meteen aan. Waar een zebrapad, verlichting of een hek nodig is, realiseer die dan ook. Dat werkt en schept vertrouwen.’

Henk Brückmann is het eens met de wethouder: ‘Ons advies: neem aan de voorkant iedereen mee, hou elkaar vast gedurende het traject, blijf met elkaar in gesprek, wees realistisch over wat er wel en niet kan. En heb geduld.’

Henk Brückmann (Mozaïek Wonen): ‘Blijf met elkaar in gesprek en heb geduld’ 

Duurzaamheid
De wijkontwikkeling van De Korte Akkeren is nog niet af, benadrukt Tetteroo. ‘We moeten nu ook de duurzaamheidslag gaan maken. Die vind ik voor De Korte Akkeren heel spannend. Er zijn veel huishoudens met lage inkomens, dus betaalbaarheid moet bovenaan blijven staan.’ Ook woningcorporatie Mozaïek Wonen heeft in De Korte Akkeren de duurzaamheidsopgave bovenaan het lijstje staan voor de toekomst.

Ondertussen heeft De Korte Akkeren veel last van de coronacrisis. De maatregelen komen hard aan in een wijk die het moet hebben van het contact tussen de mensen. Zo moest de keuken van wijkcentrum De Walvis dicht. Maar onmiddellijk is daar ook weer de veerkracht. Dushi heeft haar plannen al klaar. De buurtmoeder kookt nu thuis voor de buurt met Kerst.

tekst: CHRISTINE DE RUITER