Volgend artikel

Achtergrond

‘Het gaat niet om de punten, maar om je ontwikkeling’

Permanente educatie commissarissen

7 minuten leestijd

Driekwart van de toezichthouders (VTW-leden) vindt het een goede zaak dat zij elk jaar minimaal vijf uur aan hun professionele ontwikkeling besteden. Bijna vier jaar is dat nu een lidmaatschapseis voor de Vereniging Toezichthouders in Woningcorporaties. Wat zijn de ervaringen? En wat kan de volgende stap zijn? Commissarissen Robert Gradus en Merel Ruiter geven hun persoonlijke ervaring en visie. En de VTW-commissie Permanente Educatie vertelt over ideeën voor de toekomst.

De invoering van de eis om als toezichthouder minimaal vijf uur per jaar te besteden aan de persoonlijke ontwikkeling, leverde in 2015 nog discussie op. De verplichting – gekoppeld aan het lidmaatschap van de VTW – viel niet bij iedereen in goede aarde. 

Uit onderzoek, bijna vier jaar later, blijkt dat verreweg de meeste VTW-leden (75 procent) het systeem Permanente Educatie belangrijk en nuttig vinden. Bovendien haalt 90 procent meer dan de verplichte vijf punten (uren), met een gemiddelde van 29 punten (uren) over de eerste drie jaar.

Voorzitter Ineke Donkervoort en Anita van der Wal van de VTW-commissie Permanente Educatie zijn positief over de uitkomsten. ‘We zien dat commissarissen hun ontwikkeling serieus nemen. Het gemiddelde aantal uren – 9 uur per jaar – is een mooi cijfer. Al moet een handjevol leden nog wél worden aangesproken om het verplichte aantal uren te halen.’

‘Bijscholing verantwoordelijkheid van toezichthouder zélf’

Robert Gradus, commissaris bij drie corporaties in Brabant, vindt dat iedere toezichthouder verantwoordelijk is om de ontwikkelingen in het werkveld van woningcorporaties bij te houden. Maar hij vindt niet dat de VTW een urennorm verplicht moet stellen.

Foto: Bart van Dieken

Robert Gradus is sinds 2002 toezichthouder, hij is RvC-voorzitter bij de Zaligheden, vicevoorzitter RvT bij Kleine Meierij en RvT-lid bij Tiwos. Voor hem is er sinds de invoering van de urennorm van vijf uur voor permanente educatie, op 1 januari 2015, niet echt iets veranderd. ‘Als het nodig is, laat ik mij bijscholen.’

Urennorm
Volgens Gradus vragen veel ontwikkelingen in de sector om specifieke kennis. Hij heeft bijvoorbeeld dit jaar een seminar over zorg en participatie gevolgd dat twee dagen duurde, waardoor hij al ruim boven de urennorm zit. ‘Ik heb dit gedaan, omdat ik meer wil weten over de integratie tussen wonen en zorg. Niet om de punten te halen.’

‘De vraag die je bij elke cursus moet stellen, is of de huurder er beter van wordt’

Gradus die als commercieel directeur bij een bedrijf in staalbouw werkt, heeft op eigen initiatief ook een cursus ethiek gevolgd. ‘Ik werk in de zakenwereld, daar is men wellicht wat minder sensitief. Ik vind het belangrijk om meer te weten over normen en waarden. Welke cultuur past bij een corporatie? Dat is overal anders.’

De VTW moet in zijn ogen in het opleidingsaanbod vooruitlopen op de ontwikkelingen die op de sector afkomen. Denk aan alternatieve bouwvormen om de prijs van de bouw te drukken of duurzaamheid. Gradus plaatst daarbij nog een kritische kanttekening. ‘Er gaat veel geld om in opleidingen. De vraag die je bij elke cursus moet stellen, is of de huurder er beter van wordt.’

‘Hoe leer je kritische vragen te stellen?’

Merel Ruiter is ruim twee jaar huurderscommissaris bij SSH& De Studentenhuisvester in Nijmegen. Ze vindt het erg belangrijk om op de hoogte te zijn wat er speelt in het werkveld van woningcorporaties. ‘Goed dat het PE-systeem bestaat. Wel jammer dat het nodig is om het verplicht te stellen.’

Foto: Bart van Dieken

Ruiter, werkzaam als trainee op het Instituut voor Fysieke Veiligheid in Arnhem, haalde in haar eerste jaar als huurderscommissaris bij SSH& met gemak de verplichte norm van vijf uur. Ze volgde een cursus van een externe financiële adviseur over de Woningwet én de tweedaagse opleiding voor nieuwe commissarissen. ‘Ik heb geen stevige financiële achtergrond, en tijdens de tweedaagse opleiding werd ik klaargestoomd voor mijn werk. Dat was heel leerzaam.’

Rollenspel
Ruiter vindt dat iedere commissaris – net begonnen of met ruime ervaring – zich continu moet blijven ontwikkelen. Dit jaar koos ze zelf voor de masterclass De kunst van het vragen stellen. Tijdens een rollenspel oefende ze onder meer een situatie met een lastige bestuurder. ‘Hoe stel je je stevig op, en leer je kritische vragen te stellen?’

Samen met de andere RvC-leden laat ze zich dit jaar bijscholen op het thema duurzaamheid. Ze vindt dat ze samen met haar collega’s wel beter kan bekijken wie welke bijscholing nodig heeft. ‘Daar kunnen we iets bewuster bij stilstaan. Nu kies ik vooral een cursus die mijn interesse heeft. Maar ik ben enthousiast over het PE-systeem. Ik leer veel en ik krijg er nog voor betaald ook.’

VTW-commissie Permanente Educatie

De VTW-commissie Permanente Educatie is ingesteld om de permanente educatie te bevorderen en om te monitoren of de leden zich aan de urennorm houden. Eind 2018 draagt de PE-commissie de taken over aan het bureau van de VTW. De commissie bestaat naast voorzitter Ineke Donkervoort uit de leden Anita van der Wal, Ans Cuijpers en Luurt van der Ploeg.

De commissie heeft een ontwikkelkompas uitgebracht om gestructureerder in kaart te brengen wat de commissaris én de RvC als geheel nodig hebben.

Toezichthouden is een vak


Er wordt steeds meer van toezichthouders verwacht. Toezichthouden is een vak en niet iets dat een commissaris er even bij doet. Om ontwikkelingen in het werkveld van corporaties bij te houden, inclusief complexe vraagstukken, is continu bijscholing nodig. Naast vakinhoudelijke kennis – zoals over de Woningwet en duurzaamheid – gaat het om vaardigheden, houding en gedrag. ‘Stilstand is achteruitgang’, stelt Anita van der Wal van de VTW-commissie Permanente Educatie.

Het aantal uren voor permanente educatie is verplicht, maar hoe die uren worden ingevuld is aan de individuele commissaris. Volgens Ineke Donkervoort, voorzitter van de commissie waarderen de leden die relatief grote vrijheid zeer, zo blijkt uit onderzoek. ‘Juist die vrijheid heeft geleid tot waar we nu staan. Commissarissen zijn over het algemeen ervaren vakmensen die beter in vrijheid hun opleiding kunnen kiezen, dan dat zij al te dwingende regels opgelegd krijgen.’

Beoordeling bij herbenoeming
Volgens Donkervoort en Van der Wal wordt bovendien bij een herbenoeming (na een periode van vier jaar) getoetst of de commissaris voldoet aan wat de raad van commissarissen (RvC) en de corporatie op dat moment nodig hebben.

‘In dat proces wordt expliciet om een oordeel gevraagd van andere RvC-leden, het bestuur, en in het geval van een huurdercommissaris ook van huurdersorganisaties. Dan blijkt ook of de commissaris voldoende heeft gedaan om zich te blijven ontwikkelen. Of dat zijn of haar profiel nog past bij wat er dán nodig is.’

Volgens de PE-commissie gaat het echter niet alleen om de individuele commissarissen, maar ook om de ontwikkeling van de RvC als team. Volgens Van der Wal, die ook lid is van de VTW-broedplaats van Toezicht met Passie, gaat het dan vaak om vaardigheden.

VTW Academie

Leden van de VTW kunnen onder meer opleidingen volgen bij de VTW Academie, verzorgd door Avicenna – Academie voor Leiderschap. De VTW-programmaraad beoordeelt het aanbod en bewaakt de kwaliteit. Ans Cuijpers, lid van de PE-commissie, is voorzitter geworden van de programmaraad. 

‘Commissarissen bij woningcorporaties zijn geneigd vooral naar de cognitieve aspecten te kijken. Maar de vraag is ook hoe je als mens in een team opereert, en in relatie tot de bestuurder. Hoe voer je het goede gesprek? Daar valt nog wel terrein te winnen.’

Daar sluit Donkervoort zich bij aan. Het gaat in de permanente educatie volgens haar om een breed palet van kennis, houding en gedrag. ‘De meeste commissarissen kiezen eerder voor een opleiding om hun kennis te vergroten, bijvoorbeeld over de Woningwet.’

‘Hoe voer je het goede gesprek, daar valt nog wel terrein te winnen’

‘Andere cursussen die over ‘zachte’ vaardigheden gaan, zijn minder gewild. Dat kan beter. In de RvC moet je in een team van mensen samenwerken en besluiten nemen. Dat goed doen met mensen afkomstig uit verschillende sectoren en met andere achtergronden vraagt ook bewustwording en opleiding.’

Op de agenda
Een belangrijke aanbeveling van de PE-commissie is om de RvC-voorzitter of een ander RvC-lid aan te wijzen die erop toeziet dat de permanente educatie op de agenda staat, in ieder geval bij de zelfevaluatie.

Om gestructureerder in kaart te brengen wat de commissaris én de RvC als geheel nodig hebben, heeft de PE-commissie het ontwikkelkompas uitgebracht. Daarin wordt permanente educatie vanuit vier perspectieven belicht: ik (de commissaris zelf), team (RvC als geheel), visie (van RvC op toezichthouden) en context (de corporatie en de omgeving).

‘Het is echt belangrijk dat commissarissen over hun ontwikkeling met elkaar praten, en elkaar ook durven aanspreken als dat nodig is’, stellen Donkervoort en Van der Wal.

De PE-commissie heeft ook naar andere sectoren gekeken. De beroepsvereniging van accountants (NBA) doet bijvoorbeeld onderzoek naar een systeem dat de nadruk legt op het resultaat van de bijscholing, en niet op de behaalde punten. In een pilot maken accountants een persoonlijk leerplan, zij leggen in een dossier vast wat zij hebben geleerd en hoe zij dat hebben toegepast in hun werk. Vakgenoten beoordelen steekproefsgewijs deze dossiers.

‘Wij pleiten er als commissie voor om in de toekomst een vergelijkbaar systeem, dus meer gericht op resultaat, te onderzoeken,’ aldus Donkervoort en Van der Wal.

Gesprek
Tot die tijd kunnen commissarissen al door het jaar heen delen welke opleiding zij gaan volgen of hebben gevolgd en wat zij hebben geleerd, stelt Van der Wal. ‘Als je dat tijdens een RvC-vergadering aan de orde stelt, dan komt daar ook het gesprek daarover op gang. Dat stimuleert meer dan dat je één keer per jaar vertelt wat je hebt gedaan om de vijf punten te behalen.’

De PE-commissie stelt vooralsnog voor om de urennorm van vijf uur vast te houden, aldus voorzitter Donkervoort. ‘Het gaat niet om de punten, maar om de ontwikkeling van de commissaris én de RvC. Daar gaat het om. De eis van vijf uur is voor een enkeling nog een stok achter de deur.’

Dit artikel kwam tot stand in samenwerking met de Vereniging van Toezichthouders in Woningcorporaties (VTW). De beroepsvereniging behartigt de belangen van en voor ongeveer 1.400 leden die als commissaris toezicht houden bij zo’n 300 woningcorporaties. Verder bevordert de VTW de kwaliteit en de ontwikkeling van het interne toezicht van woningcorporaties.

tekst: lisette vos, foto's: bart van dieken