Volgend artikel
Aedes-Magazine editie 3-2018

Achtergrond

LOBBYEN IN AMERSFOORT

Corporaties en coalitie blijven elkaar opzoeken

6 minuten leestijd

Na de gemeenteraadsverkiezingen in maart is inmiddels overal in Nederland de coalitievorming in volle gang of net achter de rug. Lukt het de woningcorporaties om daar grip op te krijgen en hun ambities duidelijk te maken? We gaan kijken in Amersfoort en spreken met drie bestuurders van corporaties en twee lijsttrekkers van de formerende partijen.

Het moment dat we in dit proces stappen is op woensdagavond 7 maart, in een zaaltje aan het Eemplein. De regen komt met bakken uit de hemel. Amersfoort heeft al best wat debatten achter de kiezen en begint een beetje verkiezingsmoe te worden. Wat gaat dit betekenen voor het woondebat dat corporaties Omnia Wonen, Portaal en de Alliantie hebben georganiseerd? … De zaal blijkt barstensvol en de avond brengt een levendig debat over de onderwerpen die in Amersfoort spelen: woningnood, hoogbouw, groen, duurzaamheid, huisvesten van kwetsbare groepen. En iedere keer weer horen we Monique Govers, directeur-bestuurder van Omnia Wonen, Dorine Lommen, manager Volkshuisvesting bij Portaal, en Koos Koolstra, directeur bij de Alliantie, dezelfde oproep doen: ‘Politiek, de bal ligt bij jullie! Jullie moeten nu de keuzes maken, dan ondersteunen wij inhoudelijk.’

Het begon natuurlijk niet met deze debatavond. De corporaties en de Amersfoortse politiek onderhouden al veel langer nauwe banden. ‘We gaan jaarlijks langs de fracties’, zegt Koos Koolstra. ‘Of we nodigen politici bij ons uit.’ Dat wordt gewaardeerd, zegt Kees Kraanen, fractievoorzitter van de VVD, want het is effectief. ‘De corporaties voelen de noodzaak van samenwerking wel aan.’ Dat gevoel is pas de laatste jaren ontstaan, zo constateert Simone Kennedy, fractievoorzitter van de ChristenUnie. ‘In het begin stonden ze erg los van de gemeente. Wij hadden niet veel sturing, terwijl het toch om veel geld gaat. Ik ben blij dat ze zo transparant zijn geworden. Dat geeft vertrouwen.’


Simone Kennedy, fractievoorzitter van de ChristenUnie in Amersfoort: ‘Ik ben blij dat de corporaties zo transparant zijn geworden; dat geeft vertrouwen’

Eigenlijk loopt in Amersfoort het contact tussen corporaties en lokale politiek al volgens het ‘lobbyboekje’ van Aedes, de brochure Woningcorporaties en de lokale politiek, handreiking gemeenteraadsverkiezingen 2018 over hoe en wanneer je invloed kunt uitoefenen op nieuwe raden en colleges. Koos Koolstra: ‘Ik nam de handreiking door en dacht: dat doen wij allemaal al.’

Met zijn drieën
‘Maar het is de eerste keer dat we met zijn drieën optrekken’, vult Monique Govers aan. ‘En het is de eerste keer dat we met deze boodschap komen. We zeggen tegen de gemeente: we willen samenwerkingspartners zijn en niet tegenover elkaar aan de onderhandelingstafel zitten. Wij willen onze kennis juist inzetten bij onderhandelingen met ketenpartners, zoals projectontwikkelaars en aannemers. Zie ons vooral als het gemeentelijk woonbedrijf.

’Met ‘ons’ bedoelt ze OPA: Omnia Wonen, Portaal en de Alliantie. De samenwerking tussen de drie corporaties is best bijzonder. Alleen de kleinste van de drie, Omnia Wonen, heeft Amersfoort als kernregio. Portaal en de Alliantie hebben in 2017 van toenmalig minister Plasterk ontheffing voor onbepaalde tijd gekregen om buiten hun kerngebied vastgoed te kopen of te bouwen. Bij Portaal wordt dit na vijf jaar geëvalueerd en bij de Alliantie na tien jaar. ‘Daar hebben de drie collega-corporaties samen met de gemeente voor gelobbyd’, zegt Dorine Lommen. ‘We vonden dat we met wat extra inspanning meer konden bieden in Amersfoort. Maar dat kunnen we als middelgrote corporatie niet alleen’, vult Monique Govers aan. ‘Onderling zijn we er goed uitgekomen met de verdeling van bouwvolumes.’

 Kees Kraanen, VVD-fractievoorzitter in Amersfoort: ‘Niet verzanden in vergadercultuur, maar gewoon projecten aanwijzen en aan de gang gaan’ 

Op 26 april is er weer zo’n moment in het proces. Ditmaal valt er een brief op de mat van de Raadsgriffie Amersfoort, gericht aan de burgemeester van Woerden. Victor Molkenboer is namelijk aangesteld om ChristenUnie, D66, GroenLinks en VVD te begeleiden in het vormen van een nieuwe coalitie. De brief aan de formateur is ondertekend door Govers, Lommen en Koolstra en zij doen opnieuw een oproep aan de politiek om scherpe keuzes te maken. De gemeente moet een proactieve rol spelen in gebiedsontwikkeling en grondbeleid inzetten. Zij vragen om een helder kader voor beschikbaarheid van binnenstedelijke locaties, herontwikkeling van bedrijfsterreinen, bouw aan de rand van de stad zoals in Vathorst-West en duidelijke afspraken over hoogbouw.

Wachtlijst
Als het aan Kees Kraanen ligt, wordt dit netjes geregeld in het coalitieakkoord, onder het motto ‘bouwen, bouwen, bouwen’. Want de woningnood in Amersfoort is acuut. De wachttijden variëren van acht, negen jaar tot meer dan twaalf jaar voor een eengezinswoning, vertelt Simone Kennedy. ‘Er staan 5.800 mensen als urgent op de wachtlijst. Dus er moeten snel veel woningen bij komen’, stelt Kees Kraanen. ‘Maar grond is schaars in Amersfoort. Dus moeten we de hoogte in.’ Daar lijkt consensus over te komen. Wel is er discussie waar de 35 procent sociale woningbouw gerealiseerd moet worden. In elk bouwproject, vinden de politieke partijen, maar de corporatiebestuurders betogen dat je dat slimmer kunt verdelen over verschillende projecten.

Elders in het land

Op meerdere plekken in het land hebben woningcorporaties aan nieuw te vormen colleges en raadsleden laten weten wat hun ambities zijn, wat ze willen agenderen in het coalitieakkoord en willen regelen de komende jaren. Zo hebben de verenigde Twentse corporaties de colleges in wording een brief gestuurd met een overzicht van hun taken in de regio.

Ook de bestuurders van de Rotterdamse corporaties stuurden begin mei een brief aan de informateurs van het nieuwe college in de stad. Om te laten weten dat Rotterdam op de corporaties kan rekenen. En om hun vier belangrijkste punten in het coalitieakkoord te agenderen: voldoende sociale huurwoningen, verduurzaming van de woningvoorraad, zelfstandig wonen voor ouderen en mensen met verward gedrag en continuïteit in de samenwerking.

‘Voor de duurzaamheidsopgave is onze vraag aan de gemeente hetzelfde’, zegt Koos Koolstra. ‘Dat staat ook in de brief aan de formateur. Onze boodschap is: wij verwachten uitvoeringsinstrumenten van de gemeenten. Wijktransitieplannen. Roadmaps. Waar komen warmtenetten? Waar kunnen we gasloos bouwen?’ En hoe financiert Amersfoort haar duurzaamheidsambities? Huurders moeten niet meer aan woonlasten gaan betalen, stelt Simone Kennedy, en ook daar is consensus. 

Prestatieafspraken
‘We moeten niet verzanden in vergadercultuur, maar gewoon projecten aanwijzen en aan de gang gaan’, vindt Kraanen. Als het aan de corporaties ligt, krijgt hij zijn zin. Wat sowieso gaat veranderen is de frequentie van de prestatieafspraken met de gemeente, daarover heeft onlangs een rondetafelgesprek plaatsgevonden. In plaats van jaarlijkse prestatieafspraken stellen de corporaties een raamafspraak voor de duur van vier jaar voor, zo schrijven ze in hun formateursbrief. Het heeft als bijkomend voordeel dat er minder vergaderingen nodig zijn om, zoals Lommen dat noemt, ‘alleen maar komma’s te verschuiven’.

Dorine Lommen, manager Volkshuisvesting bij Portaal: ‘We kunnen veel meer doen met langetermijnafspraken’

Maar het belangrijkste is dat gemeente en corporaties zo de tijd krijgen om beleid consistent uit te voeren en niet alleen maar bezig te zijn met brandjes blussen en bij te draaien. ‘We kunnen veel meer doen met langetermijnafspraken’, zegt Lommen, ‘zolang we maar monitoren en elkaar scherp houden.’ De corporaties noemen de meerjarige aanpak Amersfoort Vernieuwt 2.0, refererend aan de samenwerking voor verbetering van wijken die de gemeente met de Alliantie en Portaal heeft afgesloten voor de periode 2007 tot 2020 en waarin op 30 plekken de woningportefeuille wordt vernieuwd.

Subtiel sturen
Dan is er straks nog een moment. Op 13 juni organiseren Omnia Wonen, Portaal en de Alliantie een eerste verdiepende kennissessie bedoeld voor alle raadsleden. Dan komen het regionale woonruimteverdeelsysteem, het huishoudboekje van de corporatie en het ontwikkelproces van nieuwbouwlocaties aan bod. ‘In het algemeen willen we laten zien wat de knoppen zijn en wat de gevolgen zijn als je daar aan draait’, vat Koolstra samen. ‘Als je voorrang geeft aan plaatsing van kwetsbare groepen, heeft dat gevolgen voor reguliere huren. Als je gaat bouwen, heeft dat gevolgen voor het groen. Als je minder aan de rand van de stad bouwt, moet je gaan inbreiden.’

‘We willen de politiek laten zien dat de huurmarkt subtiel valt te sturen, anders dan heel hard op het gaspedaal te staan en vervolgens weer heel hard op de rem’, zegt Dorine Lommen. Dat ‘rijexamen’ is belangrijk, want de invloed van de raadsleden is groot. Monique Govers geeft een voorbeeld. ‘Je kunt de opdracht voor sociale woningbouw aan projectontwikkelaars geven tegen bodemprijzen. Maar bij elke nieuwe huurder doen ze een forse verhoging op de huurprijs. Dan is het niet lang meer sociaal te noemen. Woningcorporaties willen de verantwoordelijkheid wel nemen. Wij zijn geen speculanten. Maar dan verwachten we wel steun van de politiek. Daar zijn ook instrumenten voor, bijvoorbeeld prestatieafspraken met zorgverleners die vastgoed verkopen. Dat instrument wordt nog bijna niet ingezet. Het is misschien onze taak om raadsleden of ambtenaren daar op te wijzen.’

Dus na die kennissessies zullen er wel weer andere contactmomenten volgen, als het aan de corporaties en de coalitie ligt – al is op dit moment nog niet duidelijk hoe die er uit zullen zien.

tekst: leendert douma