Volgend artikel

Interview

SORCHA EDWARDS

Secretaris-generaal van Housing Europe

6 minuten leestijd

Workshops, films, rondleidingen. Deze en andere activiteiten staan op het programma van het allereerste International Social Housing Festival dat deze maand in Amsterdam plaatsvindt. Georganiseerd door onder meer Housing Europe, de Europese koepel van sociale huisvesters. Sorcha Edwards, secretaris-generaal van Housing Europe, over de noodzaak nú zo’n festival te organiseren. ‘Het is na ruim 100 jaar sociale huisvesting, tijd voor een nieuwe visie op wonen.’

‘In de gehele Europese Unie investeren landen de laatste jaren minder in sociale huisvesting. Dat is een trend die voor allerlei problemen zorgt’, zegt Sorcha Edwards, secretaris-generaal van Housing Europe, in haar Brusselse kantoor, om de hoek bij het Europees Parlement. ‘Neem Midden- en Oost-Europa. Daar verkochten overheden in de jaren 90 veel sociale woningen aan bewoners. Populair beleid, aangezien veel mensen woningeigenaar werden tegen een lage prijs. Maar je kunt je als overheid niet zomaar terugtrekken uit de huisvesting en denken dat het goedkomt. Want nu zie je hele complexen verloederen, omdat de kopers van die huizen geen geld hebben voor onderhoud.’

‘Wat goed is voor de markt, is niet altijd goed voor de mensen’

Dat is niet het enige probleem, vervolgt Edwards. ‘Dakloosheid groeit in alle Europese lidstaten, met uitzondering van Finland. Veel mensen zijn een te groot deel van hun inkomen kwijt aan wonen; vaak meer dan 40 procent. Huizenprijzen stijgen veel harder dan de inkomens.’ Tegelijkertijd krijgt sociale huisvesting veel negatieve aandacht van de politiek. Edwards: ‘Dat zien we onder meer in Nederland, in Groot-Brittannië en in Frankrijk. We doen goed werk, maar het is zeker niet genoeg. Daarom is het nu, na ruim 100 jaar sociale huisvesting, tijd voor een nieuwe visie, een nieuw paradigma. Het International Social Housing Festival komt daarom op een perfect moment. Het festival brengt studenten, beleidsmakers, politici en mensen uit andere sectoren bij elkaar, zodat nieuwe ideeën kunnen ontstaan. Die ideeën zijn nu nodig.’ Dat merkt Edwards dagelijks. ‘Wij bij Housing Europe krijgen veel vragen van ministeries uit heel Europa, veel meer dan vroeger. Men wil weten hoe andere landen omgaan met huisvestingsvraagstukken.’

INTERNATIONAL SOCIAL HOUSING FESTIVAL: 13-21 JUNI

Een dak boven je hoofd behoort tot de universele rechten van de mens. Zorg voor goede en betaalbare huisvesting voor iedereen kent inmiddels een lange traditie. Het ISHF besteedt daar gedurende 10 dagen aandacht aan met 41 evenementen, georganiseerd door 30 partijen op 8 plaatsen in Amsterdam (conferenties, workshops, lezingen, rondleidingen, presentaties, tentoonstellingen, films, debatten, installaties, activiteiten voor kinderen en nog veel meer).

Lees meer over het festival of volg het laatste nieuws op Twitter.

Housing Europe is een van de organisatoren van het International Social Housing Festival (ISHF), samen met de Amsterdamse Federatie van Woningcorporaties, de gemeente Amsterdam, Museum Het Schip en Aedes. Tussen 13 en 21 juni organiseren veel partners van het festival evenementen over sociale huisvesting, in en rond Museum Het Schip. Om stil te staan bij de verworvenheden van ruim 100 jaar sociale huisvesting in Europa, maar vooral om ideeën uit te wisselen.

Eerst even over de Europese kaders voor sociale huisvesting. Is er zoiets als een Europees volkshuisvestingsbeleid?

‘In de Europese Unie is geen ”Mister Housing”, er is geen Europees ministerie voor Wonen. Huisvesting is officieel zelfs geen Europees beleidsthema. Maar wonen is onlosmakelijk verbonden met de maatschappij en de economie, zodat veel Europese wetgeving op die thema’s ook invloed heeft op huisvesting. Neem energiebeleid; op dat gebied heeft de EU echt tanden, met bijvoorbeeld Europese standaarden voor hoe er duurzaam gebouwd moet worden. Denk ook aan sociale wetgeving, aan het voorkomen van dakloosheid.’

Zou huisvesting wat u betreft wél een Europees beleidsthema moeten zijn?

‘Wat nu ontbreekt is coherentie in beleid; je ziet zelfs dat beleid zichzelf soms tegenspreekt op het gebied van huisvesting. We hebben dus een algemeen geaccepteerde visie op huisvesting nodig. Maar ik denk niet dat er ook maar iemand in Brussel rondloopt die echt Europees huisvestingsbeleid kan ontwikkelen. Want hoe beter je ernaar kijkt, hoe meer je ziet dat huisvesting vooral een lokale kwestie is. Elke stad heeft zijn eigen aanpak nodig, elk dorp. Maar de EU moet wel zorgen dat zij haar kennis van de huisvesting verbetert, zodat de Europese aanpak van huisvesting in ieder geval coherent is.’

Dat was bijvoorbeeld handig geweest in 2009, toen de Europese Commissie het zogeheten ‘DAEB-besluit’ nam, waarmee zij een inkomensgrens voor de Nederlandse sociale huisvesting neerlegde? En daarmee de doelgroep van de woningcorporaties beperkte, zonder al te veel kennis van de Nederlandse woningmarkt.

‘Juist. Dat heet hier in Brussel the Dutch case. Het directoraat-generaal Concurrentie kijkt alleen vanuit het oogpunt van mededinging naar de woningmarkt, zoals het ook naar andere markten kijkt. Op het gebied van luchtvaart heeft dat veel opgeleverd: lagere prijzen voor zowel luchtvaartmaatschappijen als consumenten. Maar op de woningmarkt ligt dat anders. Een woningmarkt kan het prima doen, met beleggingsfondsen die woningen opkopen en daarmee veel geld verdienen. Maar wat goed is voor de markt, is niet altijd goed voor de mensen. Vooral niet voor de armste mensen.’

Foto: Sander de Wilde

Sorcha Edwards (spreek uit als So-re-cha, Dublin, 1976) werkt sinds 2003 voor Housing Europe, dat toen nog CECODHAS heette. Ze hield zich toen vooral bezig met de verduurzaming van sociale huurwoningen. In 2014 nam ze het stokje over als secretaris-generaal van Housing Europe; haar team bestaat uit zes mensen. De geboren Ierse werkte vóór haar stap in de sociale huisvesting voor het Institute for Ireland in Europe, in het Belgische Leuven, waar ze studenten leerde hoe de Europese Unie werkt. In de toekomst zou ze graag ‘een niveau naar beneden gaan’, om in de praktijk te werken aan sociale huisvesting. Het liefst in een land met een wat minder ontwikkelde sociale huisvesting.

Het ISHF bestaat uit veel losse evenementen, waarvan er een wordt georganiseerd door Housing Europe, samen met Aedes. Waar zal dat evenement om draaien?

‘Organisaties in sociale huisvesting hebben het moeilijk in Europa, de laatste jaren. Ze liggen onder vuur. Desondanks zien we dat die organisaties een ongelooflijke veerkracht laten zien, dat ze zich aanpassen aan veranderende omstandigheden. Niet gebonden aan een bepaalde ideologie, maar gewoon pragmatisch. Dat pragmatisme willen we vieren tijdens het ISHF. Daarnaast kijken we bij ons gezamenlijke evenement naar de grote uitdagingen die eraan komen. Denk aan de vergrijzing en de gevolgen daarvan voor huisvesting. Of de kansen en problemen die de digitalisering van de maatschappij met zich meebrengt. Denk ook aan klimaatverandering. Al die problemen zetten we bij ons evenement op een rijtje, om vervolgens van elkaar te gaan leren. Want waarom zouden we het alleen willen oplossen, als we eerst kunnen kijken hoe anderen in Europa met de problemen omgaan? We delen dan ook veel voorbeelden tijdens het festival.’

‘Huisvesting is vooral een lokale kwestie, elke stad en elk dorp heeft zijn eigen aanpak nodig’

Kunt u zo’n voorbeeld noemen?

‘In Noord-Ierland bestaat een project voor mensen met dementie. De sociale huisvester daar heeft niet alleen een complex neergezet dat volledig geschikt is voor mensen met dementie, maar heeft de hele gemeenschap dementievriendelijk gemaakt. Door de hele buurt te laten weten dat de bewoners van het complex dementie hebben en uit te leggen wat dat precies inhoudt. Zodat de buren kunnen helpen. Deze filosofie kunnen we toepassen op veel meer gebieden: verder kijken dan alleen het vastgoed, de hele buurt inzetten. Mensen faciliteren in het helpen van elkaar. Dat zien we ook bij een ander voorbeeld dat wij belichten: dat van de Italiaanse wooncoöperaties, waarbij huurders samen hun huisvesting organiseren. Ze laten de woningen bouwen en organiseren gezamenlijk zaken als onderhoud. De coöperatieve beweging is altijd sterk geweest in Italië. Maar vaak worden de woningen na oplevering verkocht aan de bewoners, zodat het eigenlijk een ”gewoon” appartementencomplex wordt. De maatschappelijke banden tussen de bewoners zijn weg – dat verwacht je niet in een land als Italië, maar toch is het zo. Om die banden te herstellen, kijken coöperaties af bij woongroepen. Ze ontwikkelen toolkits om bewoners zelf weer in actie te laten komen, door hun eigen talenten in te zetten. Bijvoorbeeld door samen de renovatie van een complex te regelen. Waarbij niet dat praktische doel het belangrijkst is, maar juist die maatschappelijke banden.’

Waarom koos het ISHF eigenlijk voor Amsterdam als locatie?

‘Voor veel Europeanen is Nederland nog steeds de heilige graal in sociale huisvesting. Vanwege het hoge percentage sociale huurwoningen, maar ook vanwege het werk dat er verzet wordt om het systeem te behouden, ondanks politieke tegenwind. Zoals jullie ook de dijken goed onderhouden, die jullie tegen het water beschermen. Zo beschermen jullie de sociale huisvesting, als buffer tegen de grote instroom van kapitaal, waarbij woningen puur worden gezien als investering.’

Waarom is dat een probleem?

‘Neem Airbnb, dat altijd gebracht wordt als onderdeel van de ”deeleconomie”. We zien nu vooral dat een kleine groep mensen veel geld verdient met dit soort diensten. En voor de rest van de inwoners wordt de stad alleen maar duurder. Dat zien we in Amsterdam, maar ook bijvoorbeeld in Berlijn en Lissabon. Ik zag laatst een advertentie van Airbnb, waarin een vrouw zegt dat zij en haar gezin het extra inkomen van Airbnb-verhuur nodig hebben om überhaupt in de stad te kunnen blijven wonen. De afbraak van betaalbaar wonen in de stad wordt blijkbaar zelfs gevierd. Zulke weeffouten in de deeleconomie moeten we benadrukken, en ons inzetten voor een échte deeleconomie, bijvoorbeeld met coöperatieve huisvesting.’

HOUSING EUROPE

Housing Europe verzorgt de belangenbehartiging en lobby bij Europese instellingen in Brussel en is een platform voor uitwisseling van kennis en ervaring. 44 nationale en regionale brancheverenigingen, waaronder Aedes, zijn lid van de koepelorganisatie. Housing Europe vertegenwoordigt ruim 41.400 huisvesters in 23 landen. Zij beheren samen 26 miljoen huizen, 11 procent van het totaal aantal woningen in de Europese Unie. 

tekst: quinten snijders, foto’s: sander de wilde