Volgend artikel

Achtergrond

EEN HUIS VOOR KWETSBARE MENSEN

Goede afspraken cruciaal

7 minuten leestijd

Woningcorporaties werken druk aan afspraken met onder meer zorgaanbieders en gemeenten over de huisvesting van kwetsbare groepen. Doel: zorgen dat mensen de juiste plek krijgen en overlast zoveel mogelijk voorkomen. Hoe loopt die samenwerking? Wat wordt er zoal afgesproken? En, wat zijn de knelpunten? Drie praktijkvoorbeelden.

Maatwerk leveren voor kwetsbare groepen zoals mensen met een psychische stoornis, een verstandelijke beperking, ex-verslaafden of ouderen met dementie. Dat is een van de speerpunten in de Woonagenda van Aedes. Doel is dat deze huurders zich zoveel mogelijk zelf kunnen redden en dat omwonenden er zo min mogelijk last van hebben.

Goede afstemming en informatie-uitwisseling tussen gemeenten, zorg, welzijn, politie en corporaties zijn daarvoor van groot belang. Het is een hele klus om deze partijen aan tafel te krijgen en met elkaar tot een aanpak te komen. Alleen samen is het mogelijk om overlast aan te pakken en mensen de juiste begeleiding te bieden.

Het gebrek aan duidelijke richtlijnen en heldere afspraken is een probleem bij de kennisuitwisseling. Daarnaast vormt de privacywetgeving soms een obstakel. Daarom werken corporaties zowel nationaal als regionaal met onder meer zorgorganisaties en gemeenten aan afspraken. Waarover gaan deze afspraken? Hoe hebben de partners elkaar gevonden? En, hoe gaan ze om met de nieuwe privacywetgeving en andere uitdagingen? Een kijkje in de keuken bij drie van deze initiatieven; in Amsterdam, waar de samenwerking al een tijdje loopt, bij HW Wonen in de Hoeksche Waard die meedoet aan het programma Weer Thuis! en bij Goed Wonen uit Gemert-Bakel, een van de corporaties uit de werkgroep die mede het modelconvenant heeft gemaakt voor samenwerking bij de aanpak van overlast bij verward gedrag.

Thuis in de wijk
Thuis in de wijk heet het samenwerkingsverband in Amsterdam. Doel van dit initiatief: kwetsbare Amsterdammers een passende woning aanbieden met ambulante woonzorgbegeleiding op maat.

Om dit doel te bereiken hebben ruim 100 medewerkers van de gemeente, de in de stad werkzame woningcorporaties, zorgaanbieders, Cliëntenbelang en de Huurdersvereniging Amsterdam in de loop van 2017 tien werkafspraken gemaakt. Die maken de vertaalslag naar de praktijk en beschrijven de nieuwe werkwijze tussen zorgaanbieders, corporaties en de gemeente.

Vergeleken met de andere initiatieven loopt Amsterdam daarmee voorop. ‘Dat heeft waarschijnlijk te maken met de urgentie van de problematiek in een stad als Amsterdam’, denkt Cathelijn Groot. ‘Sociale huurwoningen zijn schaars hier, mensen wonen dicht op elkaar en we hebben relatief veel kwetsbare mensen. Dat vergt intensieve samenwerking en goede afspraken.’
Groot is beleidsadviseur Wonen & Zorg bij de Amsterdamse Federatie van Woningcorporaties (AFWC), de belangenvereniging van woningcorporaties in Amsterdam, en in die hoedanigheid nauw bij dit project betrokken.

Corporaties, gemeente en zorgaanbieders willen alle kwetsbare mensen in Amsterdam die urgent een woning nodig hebben binnen drie maanden nadat een beschikking is afgegeven passende woonruimte aanbieden. Een doelstelling die eind dit jaar moet zijn gerealiseerd. Ambitieus, maar realistisch, verwacht Groot. Temeer omdat de gemeente, de woningcorporaties en de huurdersvereniging al in 2016 hebben besloten 30 procent van alle vrijkomende sociale huurwoningen toe te wijzen aan mensen uit kwetsbare groepen.

Waarover gaan deze tien werkafspraken? Dat loopt uiteen van de onderlinge taakverdeling en zorgbegeleiding – van het opstellen van een begeleidingsplan voor kwetsbare huurders met onder meer financiële ondersteuning tot de daginvulling –, tot de intermediaire verhuur: bij aanvang komt het huurcontract op naam van de zorgaanbieder, heeft de cliënt bepaalde doelen behaald, dan kan hij of zij het contract op eigen naam krijgen. Maar ook op zaken als het voorkomen van overlast, de privacy van de huurder en goed nabuurschap komen aan de orde.

De eerste ervaringen zijn positief. Groot: ‘We zitten veel meer op preventie en vroegsignalering. Er is meer overleg, ook met de huurder. Daardoor zorg je dat iedereen weet waar hij aan toe is. Je ziet elkaar nu ook als het goed gaat. Dat vermindert de kans op overlast en terugval.’
Zijn er nog speciale aandachtspunten? Groot: ‘De nieuwe werkwijze vraagt wel extra tijd en energie. Corporatiemedewerkers gaan bijvoorbeeld vaker op huisbezoek en maken afspraken over goed nabuurschap. En ze hebben meer expertise nodig, omdat de problemen complexer worden. We moeten er met zijn allen wel voor waken dat het te doen blijft.’

Weer Thuis!
‘Een goede mogelijkheid om alles wat zich hier op dit gebied afspeelt onder een paraplu te brengen.’

Illustratie: Aad Goudappel

Erika Dijkstra, woonconsulent Sociaal Beheer bij HW Wonen, kan het zich nog goed herinneren: de oproep van Aedes in het voorjaar van 2017 welke corporaties mee wilden doen aan één van de acht regionale pilotprojecten van Weer Thuis!, het programma van Aedes, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, het Leger des Heils en Federatie Opvang om mensen uit de maatschappelijke opvang of beschermd wonen te laten doorstromen naar een zelfstandige woning met voldoende begeleiding.

HW Wonen reageerde enthousiast en meldde zich aan. De corporatie, goed voor 10.000 huurwoningen, was al druk bezig om afspraken te maken met regionale zorgaanbieders om deze kwetsbare mensen te kunnen laten doorstromen. Er was bijvoorbeeld al een overeenkomst met de zorgorganisatie Cavent om een woonzorgovereenkomst af te sluiten met een aantal kandidaten die vanuit de noodopvang van het Leger des Heils doorstromen naar een zelfstandige woning.
Ook was er al nauwe samenwerking met Pameijer, een zorgaanbieder in het psychosociale en psychiatrische veld die onder meer is gespecialiseerd in begeleid wonen en ambulante ondersteuning.

Met Oud-Beijerland, de gemeente waar HW Wonen is gevestigd, hebben de woningcorporatie, Cavent en Pameijer hun krachten nu gebundeld in Weer Thuis Hoeksche Waard. Deze club wil zoveel mogelijk zorgpartijen in de regio aan boord zien te krijgen. Daarbij is het volgens Dijkstra vooral zaak dat alle partijen goed samenwerken en het belang van de cliënt voorop stellen in plaats van ‘onderling vliegen af te vangen’.

Een ondertekende lijst met afspraken is er nog niet. ‘We zitten nog in de inventariserende fase. We kijken hoe we de prestatieafspraken met de gemeente het beste kunnen vertalen. Wat is er aan wet- en regelgeving? Waar loop je tegenaan? Hoe voorkom je een terugval? Dat soort verdiepingsvraagstukken. Weer Thuis helpt ons daarbij.’
Wat voor HW Wonen zoal belangrijke aandachtspunten zijn? ‘Goed en tijdig inzicht krijgen in de uitstroom. En weten wie de kandidaten zijn. Wat hebben ze bijvoorbeeld voor sociaal netwerk? Dan kunnen we daar op anticiperen.’

Verward
Toenemende problemen met personen met verward gedrag in Gemert-Bakel, een idyllische gemeente in Zuidoost-Brabant, wie had dat gedacht. Maar alle Nederlandse gemeenten kampen met problemen door personen met verward gedrag. Het aantal meldingen bij de politie van overlast door verwarde personen in Gemert-Bakel is in vijf jaar tijd verdubbeld tot 101 in 2016.

    ‘Sociale huurwoningen zijn schaars hier, mensen wonen dicht op elkaar en we hebben relatief veel kwetsbare mensen. Dat vergt intensieve samenwerking en goede afspraken’ 

Alle gemeenten moeten per 1 oktober 2018 een sluitende aanpak hebben voor personen met verward gedrag. Die werken hierbij nauw samen met lokale zorg- en welzijnsorganisaties, de politie en woningcorporaties.

Aedes deed in de eerste helft van 2017 onderzoek naar de belangrijkste obstakels in de aanpak en in de samenwerking. Daarbij waren 37 Aedes-leden betrokken, waaronder Goed Wonen uit Gemert-Bakel. Medewerkers van deze corporaties kwamen in het najaar op verscheidene plekken bij elkaar voor overleg, onder meer in Tilburg. ‘Een nuttige ontmoeting’, aldus Marja van Wolferen, projectcoördinator Wonen, Zorg en Welzijn bij Goed Wonen.

Modelconvenant
MoAdvies maakte een rapport met de bevindingen van de werkgroep: Verbeteren van samenwerking bij overlast door verward gedrag. De werkgroep maakte ook een conceptmodelconvenant met afspraken over de samenwerking op dit vlak.

Van Wolferen: ‘Wij gebruiken het modelconvenant als onderlegger voor de afspraken waar wij nu lokaal aan werken met de gemeente, politie, maatschappelijk werk (LEV Groep) en de GGZ. We hebben iemand van buiten ingeschakeld die voor ons de kar trekt. Voor de zomer willen we eruit zijn. Ik denk wel dat dit gaat lukken.’ In dat convenant komen afspraken over bijvoorbeeld de duur van de overlast, dat er één regisseur komt die de burgemeester kan vragen om in te grijpen etc.

Gegevens delen
Het delen van gegevens binnen het sociaal domein is lastig. Afspraken hierover en over privacybescherming vormen daarom een belangrijk onderdeel van het modelconvenant. Dit mede met het oog op de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG), de nieuwe Europese privacywetgeving die op 25 mei 2018 in werking treedt. Ook woningcorporaties moeten maatregelen nemen om aan die wettelijke verplichtingen te voldoen. Dat geldt voor het delen van persoonsgegevens bij de opvang van verwarde personen, maar ook bij andere samenwerkingsprojecten zoals de huisvesting van mensen die doorstromen uit de maatschappelijke opvang en het begeleid wonen.

AFSPRAKEN

In de Woonagenda van Aedes hebben woningcorporaties afgesproken dat zij zich inspannen voor gepaste huisvesting voor kwetsbare groepen en om woonoverlast te voorkomen. Samenwerking met partners als gemeenten en zorgaanbieders is daarbij cruciaal. Het is belangrijk dat deze partijen afspraken maken, over zaken als begeleiding, huisvesting, taakopvattingen, ingrijpen bij overlast én over onderlinge gegevensdeling.
Samen met andere brancheorganisaties werkt Aedes aan een modelconvenant om corporaties hierbij te helpen. Belangrijk aandachtspunt in het modelconvenant is dat deze voldoet aan de AVG die per 25 mei 2018 in werking treedt.
Aedes heeft al een
AVG Routeplanner ontwikkeld met een checklist waar convenanten in ieder geval aan moeten voldoen. 

Zeker voor bijzondere persoonsgegevens, bijvoorbeeld op het gebied van religie en gezondheid, gelden strenge regels. ‘Die mag je als organisatie in principe niet verwerken, laat staan deze delen met anderen’, weet Bas Buitendijk, adviseur Informatiemanagement a.i. bij Aedes en in die hoedanigheid ook betrokken bij de totstandkoming van het modelconvenant en de speciale AVG Routeplanner die Aedes heeft ontworpen voor haar leden (zie kader).

‘Wanneer je als corporatie met zorgaanbieders overlast door verward gedrag van een huurder wilt aanpakken, moet je daar goede afspraken over maken’, aldus Buitendijk. ‘Je moet onderzoeken of er voldoende wettelijke basis is voor het delen van bepaalde gegevens. Ook moet je goed nadenken over welke gegevens er gedeeld worden. Of een huurder een bepaalde geestelijke aandoening heeft, gaat een corporatie niet aan. Dat hij of zij soms agressief kan zijn, kan wel ter zake doen. Die veranderingen zijn voor veel organisaties en dus ook voor woningcorporaties wennen.’

tekst: jan smit