Volgend artikel

Achtergrond

HOOFDROL VOOR BEWONERS

Sloop en nieuwbouw in Hoorn

8 minuten leestijd

In de Grote Waal Noord in Hoorn maken zeven verouderde portiekflats plaats voor nieuwe flats. Uiteindelijk met de volle medewerking van de flatbewoners. Maar bij de start in 2014 was dat nog geen gelopen race. Welke aanpak koos woningcorporatie Intermaris samen met de gemeente bij dit project? En hoe hebben bewoners dat ervaren? Drie van hen vertellen erover.

Waar een paar maanden geleden nog twee flats stonden, ligt de grond achter de bouwhekken in de Siriusstraat in Hoorn er nu stil en verlaten bij. Twee van de drie flats ernaast die nu nog overeind staan gaan eind 2018 ook tegen de vlakte. In volgende fases worden de laatste flats in de Siriusstraat, en flats in de Steenbok- en de Zuiderkruisstraat gesloopt. In het voorjaar van 2020 zal het straatbeeld in dit deel van de wijk Grote Waal Noord er heel anders uitzien. Dan is er meer groen in de Siriusstraat, zijn auto’s er te gast en staan er moderne flats van verschillende hoogtes met gevarieerde woningen.

‘Renovatie of sloop? Bij de start van het project zomer 2014 was die keus nog niet gemaakt’, vertelt Eugenie Buur, communicatieadviseur bij woningcorporatie Intermaris. ‘Wel praatten we er al lang over dat er wat moest gebeuren.’ Ondertussen waren buurtbewoners ontevreden over de sociale veiligheid, er was sprake van overlast. En de flats moesten dringend worden aangepakt. Buur: ‘Kortom, toen wij bij de bewoners aankondigden dat we nu echt samen met hen aan de slag wilden om plannen voor de wijk te maken, geloofden ze daar in eerste instantie niks van.’

Huis-aan-huis
In de aanpak die Eugenie Buur en haar collega’s in 2014 voor ogen staat hebben de mensen die in de flats wonen een hoofdrol. Tegelijkertijd moet uitgezocht worden wat er nog mogelijk is met de flats. Duidelijk is dat ze bouwtechnisch niet meer in orde zijn. Ze zijn gehorig, vochtig en tochtig. Om de mogelijkheden in kaart te brengen start Intermaris – naast een bewonersonderzoek – een technisch onderzoek en een stedenbouwkundig onderzoek.

Buur: ‘We wilden de argwaan wegnemen bij bewoners en ons huiswerk gelijk goed op orde hebben. En we wilden graag goede aanspreekpunten hebben in de flats. Daarom hebben we veel energie gestoken in het uitbreiden van de bewonerscommissie. Een project als dit staat of valt met draagvlak.’

Foto: Marcel Rob

Om alle flatbewoners te bereiken voert Intermaris met hulp van een extern bureau in januari 2015 huis-aan-huis gesprekken. Buur: ‘We belden bij elke deur in elke flat aan om te vertellen over de plannen en om bewoners uit te nodigen voor de bijeenkomsten. En we bezochten ook moskeeën om mensen te spreken.’

Korte lijnen
De persoonlijke aanpak werkt. De slaperige bewonerscommissie krijgt vijf nieuwe leden en doopt zichzelf om tot bewonerscommissie M Culti. Daarnaast sluiten 45 bewoners zich aan bij een meedenkgroep. De argwaan slaat langzaam om. Buur: ‘Het werd bewoners duidelijk dat de plannen nu echt doorgingen, ze werden steeds enthousiaster.’ Intermaris plaatst bouwborden in de wijk waarvoor bewoners de tekst hebben bedacht: ‘Eindelijk is het zover. Samen de buurt verbeteren.’ Buur: ‘De bewonerscommissie en de meedenkgroep gaven tips om meer bewoners te betrekken. Bijvoorbeeld dat we op de uitnodiging voor de bewonersavonden in grote letters en verschillende talen moesten zetten: dit gaat over uw huis, het is belangrijk.’ 

De gemeente Hoorn is een belangrijke gesprekpartner voor Intermaris, omdat ook de woonomgeving toe is aan een opknapbeurt. Intermaris-projectleider Arthur van Iterson: ‘Uit het stedenbouwkundig onderzoek bleek dat de achterkant van de Siriusstraat bewoners een onveilig gevoel gaf en dat de straat uitnodigde om hard te rijden. Je hebt de gemeente nodig om daar wat aan te doen. Dat dwingt tot samenwerken.’ Cor Hoppe van de gemeente Hoorn: ‘Intermaris werkte hard aan de vertrouwensrelatie met bewoners. Dan is het nodig dat we allemaal vanuit hetzelfde belang werken. Anders is dat broze vertrouwen snel weg.’ Martijn Laan, regisseur Wonen bij Intermaris vult aan: ‘Als je zo intensief met je huurders praat, komen er ook problemen naar boven die niet rechtstreeks met de woningen te maken hebben. De lijnen met de gemeente zijn ook daarom heel kort.’

Na meerdere bijeenkomsten met bewoners, gesprekken met de bewonerscommissie en de afronding van het technische en stedenbouwkundige onderzoek, is het in juni 2015 duidelijk: renovatie van de Siriusflats is geen optie. Het definitieve besluit om te slopen kondigt een nieuwe fase aan. Wat zijn uitgangspunten voor de nieuwe flats? En wat betekent de sloop voor de bewoners van de oude flats?

Duidelijke kaders
In deze fase zijn ook de omwonenden van de flats bij het proces betrokken en is Intermaris langsgegaan bij scholen en huisartsen uit de wijk. Laan: ‘Dat lijkt misschien ver gaan, maar het geeft een compleet beeld van wat er speelt in de wijk.’ Van Iterson: ‘We hebben eerst aan bewoners en omwonenden gevraagd wat zij voor de nieuwbouw belangrijk vonden. Met die informatie hebben we de architectenselectie opgezet, daar was ook de stedenbouwkundige van de gemeente bij betrokken.’ Hoppe: ‘De goede samenwerking leidt nu tot mooie dingen. Vanuit de nieuwe flats zie je straks overal de buitenruimte, dat verhoogt de sociale veiligheid. De verkeersveiligheid verbeteren we door de straat smaller te maken en te bestraten met stenen in plaats van asfalt.’

‘We belden bij elke deur in elke flat aan en bezochten de moskeeën om bewoners te betrekken bij de plannen voor de wijk’

Bij het maken van de plannen werd tussentijds steeds de mening van bewoners gevraagd. De kaders moeten dan duidelijk zijn, zegt Buur. ‘Bewoners wilden bijvoorbeeld liever geen galerijflats, omdat er dan mensen langs het raam lopen. We konden uitleggen dat portiekflats duurder zijn om te bouwen. Bewoners willen ook betaalbare woningen. Daarna heb je met elkaar een gesprek over andere manieren om een veilig gevoel te creëren.’

Om de periode voorafgaand aan de sloop van de Siriusflats af te sluiten, organiseerde Intermaris najaar 2016 een buurtlunch. Daar kwamen veel mensen op af. Alle bewoners kregen een door de buurt zelf gemaakt kookboek als aandenken aan de oude flats en iedereen die er heeft gewoond. Een kookcomité van bewoners was voor dat boek recepten gaan ophalen bij medebewoners, heeft hen daarvoor geïnterviewd en er gerechten voor gefotografeerd.

Sociaal plan
Inmiddels is een groot deel van de bewoners uit de oude flats vertrokken. De flats die nog staan zijn nu verhuurd aan tijdelijke bewoners als anti-kraakmaatregel. Voor alle oorspronkelijke flatbewoners is per fase een sociaal plan gemaakt – in nauwe samenspraak met de bewonerscommissie.

Slechts een heel klein percentage van de oorspronkelijke bewoners zal na de sloop en herbouw terugkeren. Toch vond Buur het de moeite waard om met hen en de omgeving de plannen te maken: ‘Samen een nieuw plan maken levert waardevolle inzichten op, waar straks ook nieuwe bewoners baat bij hebben.’ Laan: ‘Het geeft veel energie. Klanttevredenheid heeft ook waarde.’

Als straks de nieuwe flats klaar zijn, betrekt de corporatie ook de nieuwe bewoners. Van Iterson: ‘We richten de hoven rondom de nieuwe flats pas later in, samen met gemeente, de nieuwe flatbewoners en de omwonenden. Dat mag geen anoniem gebied meer zijn. Door daar met elkaar te werken leren mensen elkaar direct kennen en voelen ze zich medeverantwoordelijk voor de buitenruimte. Zo maken we met de nieuwe bewoners straks een mooie start.’

Foto: Duco de Vries

KIM NOOM (32)

‘Meedenken kost veel tijd, daar heb ik me op verkeken’

‘Ik heb vijf jaar in de Siriusflats gewoond. De doucheslang zat vast aan de wasbakkraan, waardoor ik mijn wasbak niet kon gebruiken. Het was behoorlijk verwaarloosd en de installaties waren verouderd. Er moest echt wat gebeuren. Ik was al lid van de bewonerscommissie, voordat er sprake was van de plannen om de flats aan te pakken. Toen dat concreet werd en de commissie allemaal nieuwe leden kreeg, hebben we hem ook een nieuwe naam gegeven, M Culti. Dat paste veel beter bij ons. Ik ben toen voorzitter geworden. In de commissie zaten ook mensen van Turkse, Marokkaanse en Antilliaanse afkomst, zij vertaalden veel en nodigden bewoners uit voor de informatiebijeenkomsten. Je moet iedereen informeren en betrekken. Ik heb me verkeken op de tijd die het kostte. We hadden een periode dat we bijna elke week bij elkaar kwamen en tot vervelens toe met de plannen bezig waren. Ik werk in de horeca en het is veel om het er allemaal bij te doen. Als leek ben je bijvoorbeeld bezig om een sociaal plan voor alle huurders te beoordelen, dat is heel ingewikkeld. Het heeft me ook veel opgeleverd. Contacten met anderen en respect voor andere culturen. Iedereen die zijn huis uit moet vanwege de sloop, krijgt er 99 jaar inschrijftijd bij. Ik wilde op zoek naar een huis met een tuin, maar toen ik deze flat vond was ik meteen verkocht. De woning die ik nu heb staat ook in de Grote Waal, vlakbij mijn oude huis in de Siriusstraat. Hier ga ik nooit meer weg. Veel mensen willen niet in deze wijk wonen, maar het is echt mijn buurtje.’

Foto: Duco de Vries

GARDA LEITO (51)

‘De corporatie vertelt wel dingen, maar niet iedereen luistert’

‘Ik woon sinds 2002 in deze flat in de Grote Waal, mijn appartement zit in een latere fase en wordt pas over een paar jaar gesloopt. Dat vind ik moeilijk, want ik vraag me af of ik nog energie moet steken in mijn huis. Toch heb ik recent de vloer vervangen en geschilderd en behangen. Het is nodig dat in mijn flat ook iets gebeurt, als de wasmachine draait terwijl ik de afwas wil doen komt het water omhoog. Toen ze aan de slag wilden met de Siriusflats kreeg ik een folder in de bus. Ze vroegen mensen die mee wilden denken over de plannen voor de flats en de wijk. Zo ben ik lid geworden van bewonerscommissie. Ik ken veel mensen in de buurt en ik help graag. Antillianen zoeken liever elkaar op en gaan niet gauw naar de woningcorporatie. De corporatie vertelt wel dingen, maar niet iedereen luistert. Ik help en wijs de weg. Als medebewoners niet weten wat ze moeten doen geef ik het door aan Intermaris. Soms ga ik mee als tolk. Een Antilliaanse vrouw van 78 moest haar huis uit vanwege de sloop van de flats. Ze wil graag terugkeren als de Siriusflats herbouwd zijn. In de tussentijd wilde ze in de Grote Waal blijven wonen. Ik ben voor haar het gesprek met Intermaris aangegaan. Nu heeft ze een woning hier vlakbij. Zelf weet ik nog niet of ik in de wijk blijf wonen als mijn huis gesloopt wordt. Daar denk ik veel over na. Ik help graag mensen, maar soms is het lastig om bezig te zijn met de woonvragen van anderen, terwijl ik nog niet weet wanneer mijn eigen huis aan de beurt is.’

Foto: Duco de Vries

ASTRID VAN DER TOORREN (56)

‘We hebben afspraken gemaakt over de verhuisvergoeding’

‘Ik heb gehuild toen duidelijk was dat de flats gesloopt zouden worden. Ik ben er na mijn scheiding komen wonen. In de Siriusflat had ik rust gevonden. De wijk staat slecht bekend, maar als je er woont is het anders. Mijn flat had enorme kamers en ik keek uit over het IJsselmeer. Vriendinnen wilden niet op bezoek komen vanwege de buurt, voor mij voelde het er veilig en vertrouwd. Ik kreeg een vrouw van de woningcorporatie op huisbezoek over de plannen voor de flats. Ze vroeg me of ik lid wilde worden van de bewonerscommissie. Ik ben gek met mijn huis en ik ben graag betrokken, dus ik zei ja. Mijn woning was prima, ik zag renoveren wel zitten. Toen ik andere woningen zag begreep ik beter dat er ook buren voor sloop waren. Met Intermaris zijn we als bewonerscommissie het gesprek aangegaan over de verhuisvergoeding, zodat elke bewoner dezelfde afspraken kreeg. Ook hebben we betere afspraken gemaakt over hoe we de woningen moesten achterlaten voor de anti-kraakbewoners. Meepraten over de nieuwbouw vond ik minder waardevol. Voor mijn gevoel is veel al bepaald. De periode voordat ik wegging uit de Siriusflat was stressvol. Iedereen om je heen verhuist. Het gaat nergens anders meer over. Ik zat vol vragen: Wat krijg ik terug? Kan ik een ander huis wel betalen? Ik woon nu zeven maanden in mijn nieuwe huis. Ik was ervan overtuigd dat ik terug zou willen, maar de eerste dag na de verhuizing wist ik: hier blijf ik. Door dit traject besef ik hoeveel mijn huis voor mij betekent.’

tekst: tanja copal