Volgend artikel
Aedes-Magazine editie 1-2018

Achtergrond

SAMEN KOM JE VERDER

Vernieuwingsagenda

7 minuten leestijd

In de Vernieuwingsagenda werken woningcorporaties en partners samen. Dat doen ze in ‘coalities’. Daarin werken bestuurders en medewerkers van corporaties samen met mensen van  kennisplatforms, brancheorganisaties en belangenverenigingen. Ook leveranciers van software en andere diensten doen mee. Zij werken samen aan langetermijndoelen, maar om die te bereiken gaat elke coalitie aan de slag met een activiteit die iets concreets oplevert. Twee concrete resultaten en de weg ernaartoe uitgelicht.

Het langetermijndoel voor het thema Verduurzamen is duidelijk: alle corporatiewoningen in Nederland zijn in 2050 CO2-neutraal. Met dat einddoel voor ogen keek de coalitie Duurzaamheid naar wat corporaties nodig hebben om dat te bereiken. Het eerste resultaat is in oktober 2017 gepresenteerd: de Routekaart CO2-neutraal 2050. In februari 2018 is er ook visuele handleiding van de Routekaart gepubliceerd. Corporatiemedewerkers Afke Rond en Gerco Jonker werkten er aan mee. Met een groep van zo’n 15 à 20 corporatiemedewerkers kwamen zij in krap een half jaar tijd zes keer bij elkaar.

Afke Rond is projectmanager bij Woningstichting Barneveld: ‘Na een eerste kennismaking zijn we aan de slag gegaan. Dat er een hulpmiddel moest komen, waarmee corporaties een plan van aanpak voor CO2-neutrale woningen konden maken, was van meet af aan duidelijk. Met het eindresultaat kunnen corporaties hun duurzaamheidsstrategie op lange termijn doorrekenen en een concrete planning maken.’

Ook een groep corporatiemedewerkers in de coalitie Digitalisering & informatievoorziening had een helder doel voor ogen. In mei 2018 treedt de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) in werking. Deze nieuwe Europese privacywet brengt nieuwe verplichtingen met zich mee waar corporaties zich op moeten voorbereiden. Om hen daarbij te ondersteunen ontwikkelde deze werkgroep samen met de Privacy Company de AVG Routeplanner voor woningcorporaties. Die geeft inzicht in de belangrijkste wettelijke verplichtingen en legt concreet uit welke maatregelen een corporatie moet nemen om daaraan te voldoen.

Bas Buitendijk, adviseur Informatiemanagement begeleidde deze coalitie vanuit Aedes: ‘Er is veel belangstelling voor dit onderwerp bij corporaties en duidelijk behoefte aan een tool die corporaties helpt zich voor te bereiden op de nieuwe wet. Hoe die er precies uit moest komen te zien, was nog niet 100 procent helder. Daarom hebben we geïnteresseerde corporaties benaderd en bij elkaar gebracht.’

Koksal Dulkadir, destijds privacy-officer van Woonzorg Nederland, las de oproep van Buitendijk op Aedes.nl en besloot zich meteen aan te melden. ‘Ik was al bezig met dit onderwerp en weet dat veel andere corporaties er ook mee worstelen. Meedoen met de coalitie betekent dat ik iets kan betekenen voor anderen. Zo hoeft niet elke corporatie het wiel opnieuw uit te vinden. Daarnaast is het altijd beter wanneer mensen uit de corporatiewereld zelf betrokken zijn, in plaats van dat buitenstaanders iets maken waar we niet mee uit de voeten kunnen.’

Kruisbestuiving
Corporaties verschillen nogal van elkaar als het om vernieuwing gaat. De ene corporatie loopt voorop met duurzaamheid, de ander is vooruitstrevend bezig met wonen en zorg. Dat merkten ook de deelnemers aan de coalities. Afke Rond van coalitie Duurzaamheid: ‘Je ziet duidelijk de verschillen tussen corporaties. Een grote corporatie uit Amsterdam heeft een andere woningvoorraad dan een corporatie in Brabant. Die verschillen in problematiek vond ik erg interessant, het scherpt de gedachtevorming. Tegelijkertijd herken je elkaar meteen als collega’s, je spreekt dezelfde taal.’

In de coalities wisselen deelnemers met verschillende soorten functies kennis uit. Als adviseur Vastgoedsturing bij Groenwest leverde Gerco Jonker zijn bijdrage. ‘Ons team bestond uit beleidsmedewerkers en adviseurs op het gebied van duurzaamheid, maar ook medewerkers dichter op de uitvoering deden mee, zoals een teammanager Vastgoedonderhoud. Als een van de weinigen met de functie die ook wel assetmanager wordt genoemd, vormde ik een goede aanvulling op het geheel.’

Illustratie: Arend van Dam

Hetzelfde beeld geeft de coalitie Digitalisering & informatievoorziening. Na de oproep van Buitendijk kwam een groep van zo’n 20 privacy- en informatiebeveiligingsspecialisten bij elkaar. ‘Vertegenwoordigers van allerlei verschillende afdelingen: juristen, informatiedeskundigen, ICT-ers, communicatiemedewerkers, zelfs iemand van archiefbeheer’, beschrijft Dulkadir het team. Buitendijk: ‘Het was voor het eerst dat we met zo’n grote groep vakgenoten op dit onderwerp bijeen waren. De eerste bijeenkomst was het nog even aftasten, maar al snel waren we het eens over de aanpak. We hebben drie leveranciers uitgenodigd om hun voorstel te presenteren. Vervolgens konden de deelnemers vragen stellen en meebeslissen door elke leverancier scores te geven. Dat leverde heel leuke sessies op, vol interactie, waarin we snel tot de essentie konden komen. Door kennis en ervaring uit te wisselen, was er echt sprake van kruisbestuiving.’ 

100 dingen per woning
Rond: ‘In het denkproces over CO2-neutraal dat we met elkaar doorgingen, merkten we vooral in het begin de verschillen tussen bijvoorbeeld beleidsmakers en technici. Als je aan beide kanten vraagt ‘welke gegevens heb je nodig om de route naar CO2-neutraal te kunnen uitstippelen’ krijg je totaal verschillende antwoorden. Techneuten willen wel 100 dingen per woning weten, terwijl beleidsmakers genoegen nemen met veel globalere informatie. Door in de werksessies met elkaar in gesprek te gaan, filter je wat echt belangrijk is. Daaruit kwam bijvoorbeeld dat het al dan niet hebben van een Warmtenet een essentieel kenmerk is. Als we niet met elkaar hadden samengewerkt, hadden we dat gemist.’

‘We waren voor het eerst met zo’n grote groep vakgenoten op dit onderwerp bijeen’

Haar coalitiegenoot Jonker ervaarde hetzelfde: ‘In bijeenkomsten van corporatiemedewerkers is er altijd wel discussie, maar we gunnen elkaar graag een kijkje in elkaars keuken. Als we over kennis beschikken waar een ander van kan profiteren, dan houden we die niet voor onszelf. De eerste bijeenkomsten was er zeker nog geen sprake van consensus, maar de laatste sessie waren we zelfs eerder klaar dan gepland. Toen had ik echt het gevoel: we hebben het toch maar mooi voor elkaar gebokst om deze routekaart te realiseren, in een proces waar ieder zijn zegje heeft kunnen doen.’

‘Natuurlijk was er verschil van inzicht’, herinnert ook Buitendijk zich. ‘Maar we hebben de verschillende meningen en discussies niet als een obstakel ervaren. We hebben open met elkaar gepraat over bijvoorbeeld de keuze van de leverancier van de AVG Routeplanner.’ Een ander voorbeeld dat Buitendijk noemt, is het verwerken van de opmerkingen op de conceptversies. ‘Omwille van de tijd en toegankelijkheid hebben we niet alle details uit de review meegenomen. Ook daar hebben we open over gecommuniceerd.’

Praktische werkwijze
In de coalities leveren corporaties vooral de kennis. Aedes neemt het organisatorische deel voor haar rekening. Terwijl de coalitie Duurzaamheid het denkwerk voor de Routekaart CO2-neutraal 2050 verrichtten, werden zij op praktisch gebied ondersteund door adviesbureau Atrivé dat de resultaten van de werksessies uitwerkte. Rond: ‘Atrivé gaf het handen en voeten. Dat we dat deel van het uitvoerende werk zelf niet hoefden te doen, was een uitkomst. Als je in relatief korte tijd concreet resultaat wilt boeken, moet je niet te veel tijd verliezen.’

WAT IS DE VERNIEUWINGSAGENDA?

De wereld om ons heen verandert steeds sneller. Woningcorporaties kunnen niet stil blijven zitten. Om ook in de toekomst te zorgen voor goed en betaalbaar wonen, werken woningcorporaties samen aan ontwikkeling, vernieuwing en innovatie. Dat gebeurt sinds 2017 in de Vernieuwingsagenda. Zo’n 100 woningcorporaties en zestien partnerorganisaties zijn hard aan de slag. 

Coalities

In zes coalities zetten zij de plannen en ambities om in concrete activiteiten en producten. Thema’s zijn de belangrijkste maatschappelijke vraagstukken: Verduurzamen, Betaalbaar bouwen en wonen, Wonen en zorg, Digitalisering en informatievoorziening, Leefbare wijken en buurten, en Verbeteren bedrijfsvoering en veranderkracht.

Meedoen blijft mogelijk

Versterking van de coalities blijft welkom. Wilt u ook meedoen aan één of meer coalities? U kunt zich nog steeds aansluiten. Wie meedoet committeert zich als organisatie om actief mee te werken aan kennisdeling en samenwerken.

Partners

De kracht van de Vernieuwingsagenda zit in de samenhang en verbinding van activiteiten, mensen en partners. De samenwerkingspartners zijn ActiZ, Aedes, AFWC, Bouwend Nederland, CorpoNet, Het Corporatiehuis, FLOW, Kennisplatform Corpovenista, KWH, NVB, Platform31, Stekademy, Stroomversnelling, UNETO-VNI, VTW en Woonbond.

Ook de werkgroep die aan de AVG Routeplanner werkte, ervaarde de nodige tijdsdruk. De nieuwe privacywet treedt op 25 mei 2018 in werking. Ruim voor die tijd moest er een concreet resultaat liggen. ‘Om iedereen de gelegenheid te geven de concepten te bekijken en van commentaar te voorzien, hebben we gebruikgemaakt van een online samenwerkingsplatform in Sharepoint’, licht Buitendijk de praktische werkwijze toe. ‘Op een centrale plek hebben we alle documenten neergezet en de leden toegang gegeven. Zij konden de concepten daar van commentaar voorzien. Dat scheelde heel veel heen-en-weer mailen.’

Kennisoverdracht
Voor de deelnemers aan de coalities staat het thema waar zij aan werken voorop. Voor sommige van die voorlopers gaat de vernieuwing nog niet hard genoeg. Het is de kunst om een eindproduct te maken dat bruikbaar is voor alle woningcorporaties, ook degene die minder ver zijn of door bijvoorbeeld financiële omstandigheden een minder hoog ambitieniveau hebben. ‘Uiteindelijk hadden we in onze werkgroep te maken met de realiteit’, gaat Rond in op de verschillen in (ambitie)niveau. ‘Het hoogste ambitieniveau dat we oorspronkelijk als “defaultwaarde” in het model wilden opnemen, bleek bij de bestuurders geen draagvlak te vinden. Nu is per situatie de meest gangbare route als default ingesteld. Uiteraard kunnen corporaties zelf voor een hoger ambitieniveau kiezen. 

De Routekaart CO2-neutraal 2050 is een instrument geworden dat niet te veel in detail gaat, maar juist de lange termijn in kaart brengt. Waar sta je als corporatie in het traject richting CO2-neutraal, wat heb je al gedaan, en waar ga je naartoe?’ Inmiddels hebben zowel Afke Rond als Gerco Jonker de training tot CO2-coach afgerond en staan zij klaar om andere corporaties te helpen op weg naar CO2-neutraal in 2050.

Ook voor de coalitie Digitalisering & informatievoorziening houdt de samenwerking niet op na de presentatie van de AVG Routeplanner. Na de ontwikkeling van de routeplanner komt de groep nog steeds bij elkaar en worden er aanvullende producten ontwikkeld. Buitendijk: ‘Bij de lancering van de AVG Routeplanner waren bijna 100 corporatiemedewerkers aanwezig. De leverancier overhandigde het eindresultaat aan Aedes, die het vervolgens doorgaf aan een corporatiemedewerker. Dat staat voor mij symbool voor de overdracht van kennis. Dat proces gaat nu nog steeds door.’

tekst: José de vreede